Co w Polsce robi si\u0119, aby nie dochodzi\u0142o do wykorzystania seksualnego ma\u0142oletnich? Jakie zasady post\u0119powania przyj\u0105\u0142 Ko\u015bci\u00f3\u0142 i gdzie poszkodowani mog\u0105 szuka\u0107 pomocy \u2013 o tym wywiadzie dla \u201ePrzewodnika Katolickiego\u201d m\u00f3wi Ewa Kusz \u2013 psycholog \u2013 seksuolog, wicedyrektor Centrum Ochrony Dziecka przy Akademii Ignatianum w Krakowie.<\/p>\n\n\n\n
Poni\u017cej pe\u0142ny tekst wywiadu:<\/p>\n\n\n\n
Zranione osoby otrzymaj\u0105 wsparcie<\/strong><\/p>\n\n\n\n z Ew\u0105 Kusz, psychologiem i seksuologiem, o prewencji nadu\u017cy\u0107 seksualnych w Ko\u015bciele rozmawia Magdalena Guziak-Nowak<\/p>\n\n\n\n Uczestniczy\u0142a Pani w mi\u0119dzynarodowej konferencji na temat szans i ryzyka, jakie niesie duchowo\u015b\u0107 w zwi\u0105zku z problematyk\u0105 wykorzystywania seksualnego ma\u0142oletnich. Jednym z poruszanych temat\u00f3w by\u0142a prewencja. Co robimy w Polsce, aby nie dochodzi\u0142o do nadu\u017cy\u0107 seksualnych?<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u2013 W Polsce prewencja jest w powijakach, zar\u00f3wno je\u015bli chodzi o pa\u0144stwo, jak i Ko\u015bci\u00f3\u0142. Nie ma rozwi\u0105za\u0144 strukturalnych, na tym polu dzia\u0142aj\u0105 jedynie organizacje pozarz\u0105dowe, a najwi\u0119ksz\u0105 z nich jest Fundacja Dzieci Niczyje. W Ko\u015bciele niekt\u00f3re m\u0119skie zgromadzenia, kt\u00f3re pracuj\u0105 z m\u0142odzie\u017c\u0105, wprowadzaj\u0105 pewne zasady post\u0119powania, procedury, ale s\u0105 to pojedyncze przypadki. Daleko nam do ca\u0142o\u015bciowych rozwi\u0105za\u0144.<\/p>\n\n\n\n A krakowskie Centrum Ochrony Dziecka, w kt\u00f3rym Pani dzia\u0142a?<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u2013 W czerwcu 2013 r. o. dr Adam \u017bak SJ zosta\u0142 mianowany koordynatorem ds. ochrony dzieci i m\u0142odzie\u017cy. Centrum Ochrony Dziecka powsta\u0142o w 2014 r., ale to dopiero pocz\u0105tek polskiej drogi. Do tej pory punktem ci\u0119\u017cko\u015bci pracy Centrum by\u0142o budowanie systemu odpowiedzi Ko\u015bcio\u0142a na ju\u017c zaistnia\u0142e przypadki wykorzystania.W najbli\u017cszym czasie chcemy podj\u0105\u0107 tematyk\u0119 prewencji, by pe\u0142niej chroni\u0107 dzieci i m\u0142odzie\u017c. W planach jest m.in. przygotowanie studi\u00f3w podyplomowych z profilaktyki przemocy i wykorzystania seksualnego wobec dzieci i m\u0142odzie\u017cy.<\/p>\n\n\n\n Jaki klimat towarzyszy\u0142 powstaniu Centrum? Rok 2014 to czas ko\u015bcielnych afer o pod\u0142o\u017cu seksualnym. By\u0142y zarzuty, \u017ce Pa\u0144stwa dzia\u0142ania s\u0105 troch\u0119 poniewczasie?<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u2013 Zarzuty s\u0105 do tej pory. Wytyka nam si\u0119, \u017ce m\u00f3wimy o prewencji, a nie my\u015blimy o ofiarach, kt\u00f3re ju\u017c zosta\u0142y skrzywdzone. To trudne, bo funkcjonujemy mi\u0119dzy przynagleniem os\u00f3b, kt\u00f3re do\u015bwiadczy\u0142y krzywdy albo widz\u0105 konieczno\u015b\u0107 dzia\u0142ania na tym polu, a tymi, kt\u00f3rzy nie dostrzegaj\u0105 w Ko\u015bciele takiej potrzeby.<\/p>\n\n\n\n S\u0105 tacy?<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u2013 S\u0105. Powtarza si\u0119 u nas schemat z kraj\u00f3w zachodnich, kt\u00f3rymi skandale seksualne wstrz\u0105sa\u0142y wcze\u015bniej ni\u017c Polsk\u0105. Mechanizm dzia\u0142ania bardzo dobrze pokaza\u0142 oparty na faktach film Spotlight (pisali\u015bmy o nim w \u201ePK\u201d nr 44, artyku\u0142 pt. G\u0142o\u015bno o grzechu jest dost\u0119pny na www \u2013 przyp. MGN). Pierwsze nadu\u017cycia nag\u0142o\u015bniono w USA w latach 80. \u2013 to tzw. pierwsza fala. To wtedy Episkopat USA przyj\u0105\u0142 Kart\u0119 Praw Dziecka. By\u0142 to pierwszy dokument ko\u015bcielny dotycz\u0105cy wykorzystania seksualnego wobec ma\u0142oletnich. Problem polega\u0142 m.in. na tym, \u017ce jedni przestrzegali zawartych w nim procedur, a inni nie. Znacznie wi\u0119ksza fala ujawnie\u0144 pojawi\u0142a si\u0119 w 2002 r. po publikacjach \u201eThe Bostone Globe\u201d i dopiero wtedy w ca\u0142ym ameryka\u0144skim Ko\u015bciele wprowadzono obligatoryjne normy post\u0119powania. W tym momencie Ko\u015bci\u00f3\u0142 w Stanach Zjednoczonych ma wzorcowe standardy prewencji.<\/p>\n\n\n\n A Polska? Czy Ko\u015bci\u00f3\u0142 stworzy\u0142 miejsca, gdzie zranione osoby mog\u0105 p\u00f3j\u015b\u0107 i otrzyma\u0107 zrozumienie i wsparcie?<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u2013 W zesz\u0142ym roku poprosili\u015bmy biskup\u00f3w diecezjalnych o wydelegowanie przedstawicieli diecezji i zakon\u00f3w, kt\u00f3rzy b\u0119d\u0105 przyjmowa\u0107 takie zg\u0142oszenia. Je\u015bli wi\u0119c ofiara chce zg\u0142osi\u0107, \u017ce ksi\u0105dz z diecezji X lub zakonu Y j\u0105 wykorzysta\u0142, to s\u0105 do tego wyznaczone osoby. Przeprowadzili\u015bmy dla nich szkolenia na temat kwestii prawnych, skutk\u00f3w psychicznych i duchowych wykorzystania seksualnego oraz sposob\u00f3w rozmawiania z poszkodowanymi.<\/p>\n\n\n\n Czy dzi\u015b funkcjonuje to w ka\u017cdej diecezji?<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u2013 W wi\u0119kszo\u015bci struktur temat jest obj\u0119ty odpowiednim staraniem. Ponadto poprosili\u015bmy o wydelegowanie os\u00f3b, kt\u00f3re b\u0119d\u0105 pomaga\u0142y duszpastersko osobom skrzywdzonym oraz \u015brodowiskom, z kt\u00f3rych pochodzi ofiara np. rodzinom czy wsp\u00f3lnotom ewangelizacyjnym, je\u015bli sprawc\u0105 okaza\u0142 si\u0119 ksi\u0105dz\u2013lider takiej grupy. Te osoby te\u017c przesz\u0142y odpowiednie szkolenia. To dzia\u0142ania Centrum z ostatniego roku.<\/p>\n\n\n\n Czy ofiary chc\u0105 zg\u0142asza\u0107 nadu\u017cycia w strukturach ko\u015bcielnych? Nie wol\u0105 p\u00f3j\u015b\u0107 na policj\u0119?<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u2013 Zacznijmy od tego, \u017ce ofiary cz\u0119sto w og\u00f3le nie chc\u0105 zg\u0142asza\u0107 przypadk\u00f3w wykorzystania seksualnego. Trudno im wyj\u015b\u0107 z t\u0105 spraw\u0105 poza gabinet psychologiczny czy te\u017c swoich najbli\u017cszych \u2013 rodzin\u0119 lub przyjaci\u00f3\u0142. Zdarza si\u0119, \u017ce ofiara zg\u0142asza\u0142a fakt wykorzystania, gdy procedury post\u0119powania nie by\u0142y jeszcze tak czytelne jak dzisiaj, i nie zosta\u0142a wtedy wys\u0142uchana. Zrazi\u0142a si\u0119 i teraz nie chce o tym m\u00f3wi\u0107. Inni nie ufaj\u0105 Ko\u015bcio\u0142owi i maj\u0105 o nim tak negatywne zdanie, \u017ce zg\u0142aszaj\u0105 spraw\u0119 tylko do organ\u00f3w \u015bcigania. Jednak je\u015bli w Ko\u015bciele ma si\u0119 co\u015b zmieni\u0107, to o seksualnych nadu\u017cyciach trzeba m\u00f3wi\u0107 tak\u017ce tutaj.<\/p>\n\n\n\n Kto przyjmuje takie zg\u0142oszenia?<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u2013 Ksi\u0119\u017ca.<\/p>\n\n\n\n Mam w\u0105tpliwo\u015b\u0107, czy to dobre rozwi\u0105zanie\u2026<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u2013 W tym momencie nie da si\u0119 tego inaczej zorganizowa\u0107.<\/p>\n\n\n\n Siostra zakonna nie by\u0142aby lepsza?<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u2013 By\u0142aby, oczywi\u015bcie. Tak jest za granic\u0105 \u2013 zg\u0142oszenia przyjmuj\u0105 g\u0142\u00f3wnie osoby \u015bwieckie, ewentualnie siostry zakonne. Je\u015bli zdarzaj\u0105 si\u0119 m\u0119\u017cczy\u017ani, raczej nie s\u0105 to kap\u0142ani. W Polsce, jak m\u00f3wi\u0142am, jeste\u015bmy na pocz\u0105tku drogi. Biskupi zdecydowali o utworzeniu punkt\u00f3w kontaktowych. Chcemy, aby w ca\u0142ym kraju by\u0142o ich 4\u20135. B\u0119d\u0105 w nich pracowa\u0142y kobiety \u2013 \u015bwieckie i siostry zakonne. Osoba pokrzywdzona b\u0119dzie mog\u0142a zadzwoni\u0107 albo spotka\u0107 si\u0119 i porozmawia\u0107. Osoba z punktu kontaktowego poradzi, gdzie zawiadomi\u0107 o sprawie. B\u0119dzie te\u017c mog\u0142a p\u00f3j\u015b\u0107 razem z ofiar\u0105 zg\u0142osi\u0107 wykorzystanie seksualne.<\/p>\n\n\n\n Na razie mog\u0119 si\u0119 zwr\u00f3ci\u0107 do wydelegowanego kap\u0142ana. Co si\u0119 dzieje po takim zg\u0142oszeniu?<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u2013 Wytyczne watyka\u0144skiej instrukcji i nasze, polskie, s\u0105 jasne. Je\u015bli prze\u0142o\u017cony uzna zg\u0142oszenie za wiarygodne, ksi\u0105dz powinien by\u0107 natychmiast odsuni\u0119ty od pracy z dzie\u0107mi i m\u0142odzie\u017c\u0105 do czasu wyja\u015bnienia sprawy. Pierwszy etap to tzw. dochodzenie wst\u0119pne, czyli zbieranie materia\u0142u dowodowego wskazuj\u0105cego, \u017ce zosta\u0142o pope\u0142nione przest\u0119pstwo i wys\u0142anie go do Kongregacji Doktryny Wiary. Kongregacja decyduje, co zrobi\u0107 dalej, np. ka\u017ce wszcz\u0105\u0107 proces. Zdarzaj\u0105 si\u0119 te\u017c, chocia\u017c bardzo rzadko, oskar\u017cenia fa\u0142szywe. Wtedy trzeba przywr\u00f3ci\u0107 ksi\u0119dzu dobre imi\u0119.<\/p>\n\n\n\n Wr\u00f3\u0107my do wzorcowych Stan\u00f3w. Czy ameryka\u0144skie dobre praktyki mo\u017cemy adaptowa\u0107 na polskie podw\u00f3rko?<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u2013 Tak. Po pierwsze, struktury przyjmowania zg\u0142osze\u0144 i ochrony osoby, kt\u00f3ra dozna\u0142a krzywdy, powinny by\u0107 jeszcze lepiej zabezpieczone. W niekt\u00f3rych miejscach to kuleje i pewnie najcz\u0119\u015bciej nie wynika to z braku dobrej woli, ale powodem jest niewystarczaj\u0105ca wiedza i brak umiej\u0119tno\u015bci. Po drugie, musimy pracowa\u0107 nad sieci\u0105 pomocy dla os\u00f3b pokrzywdzonych \u2013 gdzie konkretnie mog\u0105 p\u00f3j\u015b\u0107 i jak\u0105 pomoc tam otrzymaj\u0105: prawn\u0105, terapeutyczn\u0105, duszpastersk\u0105? W dobrych praktykach mie\u015bci si\u0119 te\u017c pomoc osobie podejrzanej o pope\u0142nienie przest\u0119pstwa. Te dzia\u0142ania s\u0105 konieczne, aby dany ksi\u0105dz ju\u017c nigdy wi\u0119cej nikogo nie skrzywdzi\u0142. Paradoksalnie jest to wi\u0119c troska o ofiary \u2013 by historia si\u0119 nie powt\u00f3rzy\u0142a. Nie wystarczy odsun\u0105\u0107 ksi\u0119dza od pracy z m\u0142odzie\u017c\u0105, suspendowa\u0107 go czy nawet wydali\u0107 ze stanu kap\u0142a\u0144skiego. Trzeba mu tak pom\u00f3c, \u017ceby ju\u017c nigdy nie by\u0142 sprawc\u0105.<\/p>\n\n\n\n A wytyczne do pracy z dzie\u0107mi i m\u0142odzie\u017c\u0105?<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u2013 Bardzo dobre rozwi\u0105zania maj\u0105 na tym polu tak\u017ce Niemcy, Irlandia czy Anglia. W tych krajach istnieje formalny wym\u00f3g szkole\u0144 os\u00f3b pracuj\u0105cych z dzie\u0107mi i m\u0142odzie\u017c\u0105. Ich g\u0142\u00f3wnym celem jest wyczulenie na sygna\u0142y dzieci, kt\u00f3re do\u015bwiadczy\u0142y krzywdy np. w szkole lub w domu. Ponadto, przydatne by\u0142oby te\u017c opracowanie kodeks\u00f3w zachowa\u0144 w pracy z ma\u0142oletnim, wskazuj\u0105cych m.in., \u017ce doros\u0142y nie zamyka si\u0119 w pokoju sam z dzieckiem.<\/p>\n\n\n\n Czy do\u015bwiadczenie wykorzystania seksualnego przez ksi\u0119\u017cy wp\u0142ywa na wiar\u0119?<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u2013 Cz\u0119sto tak. We wspomnianym filmie Spotlight jedna z ofiar m\u00f3wi: \u201eZosta\u0142a zniszczona moja wiara\u201d. Wykorzystanie przek\u0142ada si\u0119 te\u017c na zaburzenie postrzegania Ko\u015bcio\u0142a instytucjonalnego. Ofiara dochodzi do wniosku, \u017ce ma swoj\u0105 wiar\u0119, ale nie chce mie\u0107 nic wsp\u00f3lnego z Ko\u015bcio\u0142em. Je\u015bli ksi\u0105dz reprezentuje Pana Boga, rodzi si\u0119 te\u017c pytanie, jaki jest Pan B\u00f3g i gdzie On by\u0142, kiedy dzia\u0142a mi si\u0119 krzywda.<\/p>\n\n\n\n A co mog\u0119 zrobi\u0107, kiedy skrzywdzona osoba obdarzy mnie zaufaniem i opowie o swoim dramacie?<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u2013 Trzeba i\u015b\u0107 obok niej, towarzyszy\u0107, ale nie ma jednej recepty. Najlepiej by\u0142oby zaproponowa\u0107 jej pomoc terapeutyczn\u0105, duszpastersk\u0105, zg\u0142osi\u0107 spraw\u0119 w strukturach ko\u015bcielnych i u pa\u0144stwowych organ\u00f3w \u015bcigania. Ale ofiara mo\u017ce nie by\u0107 na to gotowa, a m\u00f3wienie o swojej tragedii obcej osobie mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 dla niej kolejn\u0105 traum\u0105. Musimy wi\u0119c pomaga\u0107 na warunkach, kt\u00f3re ona ustali i p\u00f3j\u015b\u0107 za jej potrzebami.<\/p>\n\n\n\n [wywiad ukaza\u0142 si\u0119 na \u0142amach \u201ePrzewodnika Katolickiego\u201d nr 14\/216]<\/p>\n\n\n\n