W ostatniej cz\u0119\u015bci konferencji, po\u015bwi\u0119conej odpowiedzi Ko\u015bcio\u0142a katolickiego w Polsce na problem wykorzystania seksualnego dzieci, jako pierwszy g\u0142os zabra\u0142 prof. Piotra Majer (UP JPII Krak\u00f3w). Zacz\u0105\u0142 od por\u00f3wnania kar kanonicznych za przest\u0119pstwa wykorzystania ma\u0142oletnich oraz kar w prawie cywilnym. Zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119, \u017ce cho\u0107 kary ko\u015bcielne wydawa\u0107 si\u0119 mog\u0105 niewsp\u00f3\u0142mierne do pope\u0142nionego z\u0142a, to jednak pami\u0119ta\u0107 trzeba, \u017ce sprawca podlega r\u00f3wnie\u017c \u015bwieckiemu wymiarowi sprawiedliwo\u015bci, a kary ko\u015bcielne usytuowane SA \u201ew innym porz\u0105dku\u201d. Kodeks Prawa Kanonicznego nie m\u00f3wi o karach za grzechy, lecz za przest\u0119pstwa (kt\u00f3re s\u0105 r\u00f3wnocze\u015bnie grzechami). Wskaza\u0142, \u017ce u\u017cyte w KPK sformu\u0142owanie przest\u0119pstwa przeciwko ma\u0142oletnim jest nieostre. Zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119, \u017ce w niekt\u00f3rych sytuacjach prawo ko\u015bcielne jest ostrzejsze od prawa pa\u0144stwowego pod wzgl\u0119dem uznawania niekt\u00f3rych czyn\u00f3w przeciw dzieciom za przest\u0119pstwa.<\/p>\n\n\n\n
Przypomnia\u0142, \u017ce Stolica Apostolska zwr\u00f3ci\u0142a do episkopat\u00f3w poszczeg\u00f3lnych kraj\u00f3w o opracowanie wytycznych dotycz\u0105cych post\u0119powania ko\u015bcielnego w przypadku oskar\u017ce\u0144 duchownych o molestowanie os\u00f3b ma\u0142oletnich. Przygotowane przez polski episkopat wytyczne czekaj\u0105 na zatwierdzenie przez Stolic\u0119 Apostolsk\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Ks. Majer om\u00f3wi\u0142 aneks do polskich wytycznych dotycz\u0105cy procedury kanonicznej. Zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119, \u017ce przy zg\u0142oszeniu nadu\u017cycia nie mo\u017cna domaga\u0107 si\u0119 ca\u0142kowitej pewno\u015bci i kompletu dowod\u00f3w, jednak zarzuty powinny by\u0107 prawdopodobne. Jeszcze przed rozpocz\u0119ciem post\u0119powania nale\u017cy informacje zweryfikowa\u0107. Osoba oskar\u017caj\u0105ca powinna by\u0107 zaproszona na rozmow\u0119, kt\u00f3rej spos\u00f3b jest bardzo istotny. Konieczna jest postawa otwarto\u015bci, gotowo\u015b\u0107 wys\u0142uchania, powa\u017cnego potraktowania. To ju\u017c jest pom\u00f3c osobie pokrzywdzonej. Powinny j\u0105 przeprowadza\u0107 osoby posiadaj\u0105ce odpowiednie przygotowanie.<\/p>\n\n\n\n
Nale\u017cy poinformowa\u0107 osob\u0119 skar\u017c\u0105c\u0105, \u017ce ma prawo zg\u0142osi\u0107 spraw\u0119 do organ\u00f3w \u015bwieckiego wymiaru sprawiedliwo\u015bci. Ks. Majer zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119, \u017ce mo\u017cliwe jest w szczeg\u00f3lnie drastycznych przypadkach uchylenie przedawnienia.<\/p>\n\n\n\n
Przeprowadzenie dochodzenia wst\u0119pnego nale\u017cy zleca\u0107 kap\u0142anowi, nie osobom \u015bwieckim. Nie mo\u017ce on by\u0107 s\u0119dzi\u0105 w procesie. Mo\u017cna te\u017c zrezygnowa\u0107 z przeprowadzania dochodzenia wst\u0119pnego, gdy sprawa jest ewidentna. Celem dochodzenia wst\u0119pnego nie jest zbieranie dowod\u00f3w w sprawie, lecz weryfikacja zasadno\u015bci zg\u0142oszenia i zgromadzenie dokumentacji na potrzeby ewentualnego procesu. Nale\u017cy te\u017c udzieli\u0107 pomocy zg\u0142aszaj\u0105cemu. Nie nale\u017cy wyd\u0142u\u017ca\u0107 tego etapu. (zasada: sprawiedliwo\u015b\u0107 sp\u00f3\u017aniona jest odmow\u0105 sprawiedliwo\u015bci). Procedura nie mo\u017ce by\u0107 dla ofiary \u017ar\u00f3d\u0142em cierpienia. Ks. Majer przedstawi\u0142 szczeg\u00f3\u0142owo poszczeg\u00f3lne elementy post\u0119powania wst\u0119pnego. Przypomnia\u0142, \u017ce oskar\u017cony korzysta w dochodzeniu z domniemania niewinno\u015bci i nale\u017cy dba\u0107, aby nie ucierpia\u0142o jego dobre imi\u0119. Ordynariusz powinien ograniczy\u0107 prawo wykonywania pos\u0142ugi przez oskar\u017conego. Nie przes\u0105dza to o winie domniemanego sprawcy, lecz ma charakter zabezpieczaj\u0105cy.<\/p>\n\n\n\n
Zestawi\u0142 post\u0119powanie kanoniczne i prawo polskie. Wyja\u015bni\u0142, na czym polega spo\u0142eczny obowi\u0105zek zg\u0142oszenia przest\u0119pstwa. W tym \u015bwietle polskie wytyczne nie nakazuj\u0105 i nie zabraniaj\u0105 zawiadomienia organ\u00f3w \u015bcigania. Wielokrotnie zwraca\u0142 uwag\u0119 na konieczno\u015b\u0107 udzielania skar\u017c\u0105cemu wieloaspektowej pomocy. Doda\u0142, \u017ce uwolnienie spod zarzut\u00f3w w \u015bwietle prawa \u015bwieckiego nie oznacza zako\u0144czenia post\u0119powania ko\u015bcielnego.<\/p>\n\n\n\n
Ewa Kusz om\u00f3wi\u0142a aneks dotycz\u0105cy pomocy ofiarom. Zwr\u00f3ci\u0142a uwag\u0119, \u017ce ofiarami s\u0105 najcz\u0119\u015bciej osoby mocno zwi\u0105zane z Ko\u015bcio\u0142em i nadu\u017cycie powoduje mocne zranienie w sferze duchowej.<\/p>\n\n\n\n
\u201eKo\u015bci\u00f3\u0142 pragnie by\u0107 przyk\u0142adem stosowania najlepszych praktyk zar\u00f3wno w ochronie dzieci i m\u0142odzie\u017cy jak i w odpowiedzi na krzywdy wyrz\u0105dzone przez duchownych\u201d. Reakcj\u0105 Ko\u015bcio\u0142a na zjawisko wykorzystania seksualnego os\u00f3b ma\u0142oletnich jest poszukiwanie prawdy i sprawiedliwo\u015bci<\/p>\n\n\n\n
Wykorzystanie seksualne Ko\u015bci\u00f3\u0142 uznaje za ci\u0119\u017ckie grzechy,<\/p>\n\n\n\n
a zatem: <\/p>\n\n\n\n
Wyja\u015bni\u0142a, jak nale\u017cy rozumie\u0107 poj\u0119cie \u201eofiary\u201d. Mo\u017ce to by\u0107 osoba ma\u0142oletnia poni\u017cej 18 roku \u017cycia. Osoba upo\u015bledzona umys\u0142owo niezale\u017cnie od wieku. Po\u015brednio ofiar\u0105 jest tak\u017ce wsp\u00f3lnota. Zwr\u00f3ci\u0142a uwag\u0119 na problem \u201evulnerabili\u201d (os\u00f3b podatnych na zranienia) i os\u00f3b pozostaj\u0105cych w stosunku zale\u017cno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
Wskaza\u0142a g\u0142\u00f3wne elementy pomocy:<\/p>\n\n\n\n
Ofiara nadu\u017cycia seksualnego ma prawo zg\u0142osi\u0107 o wykorzystaniu seksualnym wyznaczonej osobie lub komisji, kt\u00f3ra ma obowi\u0105zek:<\/p>\n\n\n\n
Kolejne prawa ofiary wykorzystania s\u0105 nast\u0119puj\u0105ce:<\/p>\n\n\n\n
W przypadku osoby niepe\u0142noletniej pomoc powinna by\u0107 udzielana w \u015bcis\u0142ej wsp\u00f3\u0142pracy z rodzicami<\/p>\n\n\n\n
Do obecno\u015bci przy czynno\u015bciach wyja\u015bniaj\u0105cych i procesowych zaufanej osoby.<\/p>\n\n\n\n
Pomoc dotyczy nie tylko bezpo\u015brednio pokrzywdzonych. Pomoc duszpasterska i psychologiczna nale\u017cy si\u0119 r\u00f3wnie\u017c osobom z najbli\u017cszego otoczenia ofiary wykorzystania seksualnego. Potrzebna jest tak\u017ce troska duszpasterska o wsp\u00f3lnot\u0119, kt\u00f3rej cz\u0142onkiem jest ofiara.<\/p>\n\n\n\n
E. Kusz wskaza\u0142a te\u017c uwarunkowania niezb\u0119dne do wprowadzenia przepis\u00f3w w \u017cycie. W tym celu nale\u017cy Delegowa\u0107 osoby lub komisj\u0119, kt\u00f3ra b\u0119dzie przyjmowa\u0142a zg\u0142oszenie i towarzyszy\u0142a ofierze w ca\u0142ym procesie<\/p>\n\n\n\n
Przygotowa\u0107 duszpasterzy do towarzyszenia duchowego wiernym<\/p>\n\n\n\n
Przygotowanie lider\u00f3w (duchownych i \u015bwieckich) wsp\u00f3lnot i ruch\u00f3w religijnych.<\/p>\n\n\n\n
Prelegentka wskaza\u0142 r\u00f3wnie\u017c, o co jeszcze nale\u017ca\u0142oby zadba\u0107:<\/p>\n\n\n\n
Mo\u017cliwo\u015b\u0107 spotkania z prze\u0142o\u017conym (biskupem lub prze\u0142o\u017conym zakonnym)<\/p>\n\n\n\n
\u201eKonkretne zasady pomocy ofiarom s\u0105 bardzo potrzebne \u2013 wyznaczaj\u0105 one pewne standardy prawne jak nale\u017cy post\u0119powa\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Istota pomocy ofiarom nie p\u0142ynie jednak jedynie z przestrzegania prawa, wymaga postawy Ko\u015bcio\u0142a, \u201eoczyszczonego przez pokut\u0119 i odnowionego przez duszpastersk\u0105 mi\u0142o\u015b\u0107\u201d by ka\u017cdy z nas \u2013 kto pomaga \u2013 by\u0142 zdolny do wej\u015bcia w otch\u0142a\u0144 cierpienia osoby skrzywdzonej, aby pom\u00f3c.<\/p>\n\n\n\n
Aneks dotycz\u0105cy formacji seminaryjnej i ci\u0105g\u0142ej om\u00f3wi\u0142 ks. Dr. Wojciech Rzeszowski, rektor Prymasowskiego Wy\u017cszego Seminarium Duchownego w Gnie\u017anie. Zaznaczy\u0142, \u017ce podj\u0119cie tematu formacji kap\u0142a\u0144skiej i zakonnej w kontek\u015bcie nadu\u017cy\u0107 seksualnych wymaga osadzenia go w odpowiedniej perspektywie. Nie nale\u017cy zaczyna\u0107 od okre\u015blania granic patologii czy opisu negatywnych przypadk\u00f3w, ale od zobaczenia zasadniczej przestrzeni realizacji powo\u0142ania, kt\u00f3r\u0105 jest wezwanie do \u017cycia w mi\u0142o\u015bci. Wskaza\u0142, \u017ce celibat musi wyrasta\u0107 z mi\u0142o\u015bci, kt\u00f3ra uzdalnia do stawania si\u0119 bezinteresownym darem dla Boga i drugiego cz\u0142owieka. M\u0142ody cz\u0142owiek, kt\u00f3ry wchodzi na drog\u0119 realizacji powo\u0142ania musi by\u0107 \u015bwiadomy, \u017ce jest wezwany do \u017cycia w mi\u0142o\u015bci w stopniu o wiele wi\u0119kszym ni\u017c jego r\u00f3wie\u015bnicy. Dlatego formacja do \u017cycia w celibacie musi \u0142\u0105czy\u0107 si\u0119 z pog\u0142\u0119bion\u0105 formacj\u0105 ludzk\u0105, kt\u00f3rej celem jest dojrza\u0142o\u015b\u0107 osoby. \u201eHistoria kap\u0142an\u00f3w i os\u00f3b zakonnych, kt\u00f3rzy zawiedli, jest zazwyczaj histori\u0105 ludzi, kt\u00f3rzy zawiedli\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119, \u017ce kandydaci do kap\u0142a\u0144stwa wchodz\u0105 z zupe\u0142nie innego \u015bwiata, kt\u00f3ry odstaje od wielu stosowanych w Ko\u015bciele metody formacyjnych. Ich otwarto\u015b\u0107 do cz\u0119sto brak granic. Maj\u0105 do\u015bwiadczenie nadu\u017cycia w bardzo wielu sferach, wynikaj\u0105cych wynikaj\u0105cych m. in. z nadmiernego anga\u017cowania si\u0119 w przestrze\u0144 wirtualn\u0105, do\u015bwiadczenia cyberprzemocy, pornografii, uzale\u017cnienia od gier czy portali spo\u0142eczno\u015bciowych.<\/p>\n\n\n\n
Aneks dotycz\u0105cy formacji m\u00f3wi o rozeznaniu stanu kandydat\u00f3w. \u201ePo ujawnieniu problem\u00f3w ju\u017c na pocz\u0105tku drogi domagaj\u0105 si\u0119 one odpowiedniej diagnozy, a w przypadkach stwierdzenia zaburze\u0144 w sferze seksualnej lub g\u0142\u0119boko zakorzenionych sk\u0142onno\u015bci homoseksualnych, odm\u00f3wienia przyj\u0119cia do seminarium lub zakonu\u201d. Dope\u0142nieniem rozeznania wst\u0119pnego jest czas bezpo\u015bredniego dopuszczania do \u015bwi\u0119ce\u0144 kap\u0142a\u0144skich i \u015blub\u00f3w zakonnych. Dokument KEP m\u00f3wi, \u017ce \u201eprze\u0142o\u017ceni s\u0105 zobowi\u0105zani do zbadania zdatno\u015bci kandydata\u201d. M\u00f3wi r\u00f3wnie\u017c o wsp\u00f3\u0142pracy z psychologami.<\/p>\n\n\n\n
Odwo\u0142uj\u0105cy si\u0119 do dokumentu zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119, \u017ce delikatno\u015b\u0107 materii, a jednocze\u015bnie wa\u017cno\u015b\u0107 tematu sprawia, \u017ce problematyka formacji do dojrza\u0142ego prze\u017cywania mi\u0142o\u015bci pasterskiej, a w niej i celibatu, powinna znale\u017a\u0107 odbicie w ca\u0142ym procesie formacji, dotykaj\u0105c r\u00f3\u017cnych jej wymiar\u00f3w, zar\u00f3wno pog\u0142\u0119bionej wiedzy, zmian w sferze prze\u017cy\u0107 i zachowa\u0144, jak i nabywania odpowiednich umiej\u0119tno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
Przyszli ksi\u0119\u017ca i osoby zakonne powinni tak\u017ce otrzyma\u0107 konieczn\u0105 wiedz\u0119 w zakresie odpowiedzialno\u015bci prawnej i proceduralnej, na forum ko\u015bcielnym i pa\u0144stwowym, za przest\u0119pstwa przeciw sz\u00f3stemu przykazaniu Dekalogu. Maj\u0105 te\u017c pozna\u0107 mechanizmy dzia\u0142a\u0144 prewencyjnych dotycz\u0105cych pracy z dzie\u0107mi i m\u0142odzie\u017c\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Dokument KEP m\u00f3wi r\u00f3wnie\u017c o profilaktyce i prewencji dotycz\u0105cej \u015brodowisk formacyjnych, wskazuj\u0105c, \u017ce nawet najmniejsze nadu\u017cycia w sferze seksualnej w\u015br\u00f3d formator\u00f3w seminaryjnych i zakonnych domagaj\u0105 si\u0119 szybkiej i konkretnej interwencji wy\u017cszych prze\u0142o\u017conych, \u0142\u0105cznie z usuni\u0119ciem takich os\u00f3b z grona wychowawc\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Za ciekaw\u0105 ks. Rzeszowski uzna\u0142 propozycj\u0105, kt\u00f3ra nie znalaz\u0142a si\u0119 ostatecznie w Aneksie. Chodzi o dodatkowe badania, kt\u00f3re mo\u017cna proponowa\u0107 w przypadku stwierdzenia faktu bycia ofiar\u0105 lub sprawc\u0105 nadu\u017cycia lub innych trudno\u015bci (ze wzgl\u0119du na powa\u017cne konsekwencje takich do\u015bwiadcze\u0144) \u2013 analiza historii rozwoju psychoseksualnego kandydata. Ze wzgl\u0119du na formacyjn\u0105 warto\u015b\u0107 takiego typu bada\u0144 mog\u0142yby one dotyczy\u0107 wszystkich kandydat\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
O. Adam \u017bak przedstawi\u0142 dwa tematy: dokument o prewencji i Centrum Ochrony Dziecka. Dokument pt. \u201ePrewencja nadu\u017cy\u0107 seksualnych wobec dzieci i m\u0142odzie\u017cy i os\u00f3b niepe\u0142nosprawnych w pracy duszpasterskiej i wychowawczej Ko\u015bcio\u0142a w Polsce\u201d, cho\u0107 jest dokumentem komplementarnym w stosunku do Wytycznych, to jednak nie jest aneksem do nich. Jest to dokument samodzielny\u201d. Powsta\u0142 z potrzeby odczytania wydarze\u0144 zwi\u0105zanych z wykorzystaniem seksualnym \u2013 Mimo \u017ce to nie w Ko\u015bciele jest najwi\u0119cej akt\u00f3w wykorzystania seksualnego, to jednak Ko\u015bci\u00f3\u0142 zosta\u0142 najbardziej napi\u0119tnowany \u2013 Nale\u017cy przyj\u0105\u0107 to jako wezwanie Opatrzno\u015bci nie tylko do oczyszczenia, lecz tak\u017ce do globalnej troski o ochron\u0119 dzieci i m\u0142odzie\u017cy przed jakimkolwiek wykorzystaniem.<\/p>\n\n\n\n
Celem prewencji jest wyeliminowanie ryzyka wykorzystania seksualnego w pracy duszpasterskiej, a tak\u017ce pomoc w ochronie granic intymno\u015bci psychicznej i fizycznej oraz przyczynienie si\u0119 do promocji ochrony dzieci i m\u0142odzie\u017cy w \u015brodowiskach pozako\u015bcielnych.<\/p>\n\n\n\n
Dokument stwierdza, \u017ce wszystkie dzie\u0142a prowadzone przez jednostki organizacyjne Ko\u015bcio\u0142a podejmuj\u0105ce prac\u0119 z dzie\u0107mi i m\u0142odzie\u017c\u0105 oraz z osobami niepe\u0142nosprawnymi umys\u0142owo i psychicznie s\u0105 zobowi\u0105zane do przyj\u0119cia i stosowania przejrzystych procedur prewencji nadu\u017cy\u0107 seksualnych. Procedury te maj\u0105 by\u0107 poddane jako\u015bciowej kontroli.<\/p>\n\n\n\n
Ka\u017cda instytucja i organizacja ko\u015bcielna pracuj\u0105ca z dzie\u0107mi i m\u0142odzie\u017c\u0105 powinna:<\/p>\n\n\n\n
Wychowawcy, opiekunowie i animatorzy pracy z dzie\u0107mi i m\u0142odzie\u017c\u0105 winni:<\/p>\n\n\n\n
Wolontariusze powinni \u2013 Zna\u0107 kodeks zachowa\u0144 obowi\u0105zuj\u0105cy w danym miejscu i zobowi\u0105za\u0107 si\u0119 do przestrzegania go <\/p>\n\n\n\n
Wi\u0119ksze jednostki organizacyjne Ko\u015bcio\u0142a (diecezja, prowincja zakonna) winny:<\/p>\n\n\n\n
O. \u017bak zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119, \u017ce dzieci i m\u0142odzie\u017c winny by\u0107 w\u0142\u0105czone w program prewencji przez projekty szkoleniowe i pogadanki nt. ochrony granic w\u0142asnej intymno\u015bci. Dzieci i m\u0142odzie\u017c powinny wiedzie\u0107 o istnieniu kodeksu zachowa\u0144 i zna\u0107 osob\u0119 odpowiedzialn\u0105 za prewencj\u0119 w swoim \u015brodowisku.<\/p>\n\n\n\n