Jan Pawe\u0142 II rozwija\u0142 si\u0119, je\u015bli chodzi o reakcj\u0119 i zrozumienie problemu wykorzystywania seksualnego ma\u0142oletnich w Ko\u015bciele. Na przestrzeni kilkunastu lat bardzo wiele si\u0119 nauczy\u0142, gdy\u017c decyzje, jakie potem podj\u0105\u0142 okazuj\u0105 si\u0119 po dzi\u015b dzie\u0144 decyzjami kluczowymi dla oczyszczania Ko\u015bcio\u0142a \u2013 m\u00f3wi o. Adam \u017bak SJ, dyrektor Centrum Ochrony Dziecka Akademii Ignatianum w Krakowie, koordynator ds. ochrony dzieci i m\u0142odzie\u017cy Konferencji Episkopatu Polski.<\/p>\n\n\n\n
Ekspert apeluje o powa\u017cn\u0105, opart\u0105 na \u017ar\u00f3d\u0142ach, dyskusj\u0119 w Polsce na ten temat. \u201ePrzykro mi, ale nie widz\u0119 \u017cadnej dyskusji. Dyskusja by\u0142aby mo\u017cliwa, gdyby by\u0142a ch\u0119\u0107 rozumienia osoby Jana Paw\u0142a z jego uwarunkowaniami i b\u0142\u0119dami, ale te\u017c z jego dokonaniami i wielko\u015bci\u0105\u201d \u2013 dodaje.<\/p>\n\n\n\n
Anna Wojtas: Czyta\u0142 Ojciec \u201cBielmo\u201d Marcina Gutowskiego?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Ks. Adam \u017bak SJ: <\/strong>Tak. Nie kwestionuj\u0119 b\u00f3lu ani fakt\u00f3w, o kt\u00f3rych autor us\u0142ysza\u0142 od os\u00f3b spotkanych podczas swej podr\u00f3\u017cy do Ameryki, ale ton tej ksi\u0105\u017cce nadaj\u0105 jego emocje. Dla mnie, jako cz\u0142owieka, kt\u00f3ry w tej materii pracuje od kilkunastu lat, to zdecydowanie za ma\u0142o, aby odda\u0107 sprawiedliwo\u015b\u0107 Janowi Paw\u0142owi II.<\/p>\n\n\n\n \u2013 Co to znaczy?<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u2013 Emocje s\u0105 \u201cnerwem\u201d tej ksi\u0105\u017cki \u2013 pocz\u0105wszy od dramatycznej rozmowy autora z mam\u0105, we wprowadzeniu, po emocje os\u00f3b pokrzywdzonych. Fakty, kt\u00f3re przedstawia w ksi\u0105\u017cce zna\u0142em wcze\u015bniej, gdy\u017c by\u0142y analizowane wielokrotnie i s\u0105 dost\u0119pne w druku i w internecie, tak\u017ce dla dziennikarzy. Mam na my\u015bli np. te, dotycz\u0105ce sprawy ks. Gilberta Gauthe, stanowi\u0105ce t\u0142o 42-stronicowego raportu dominikanina Thomasa Doyle\u2019a, przekazanego za po\u015brednictwem nuncjatury do Watykanu, z kt\u00f3rym papie\u017c Jan Pawe\u0142 II prawdopodobnie zapozna\u0142 si\u0119.<\/p>\n\n\n\n Szersz\u0105 refleksj\u0119 na kanwie tego raportu, Doyle wraz adwokatem Ray\u2019em Moutonem i psychiatr\u0105 ks. Michaelem Petersonem przekaza\u0142 na 95 stronach maszynopisu biskupom ameryka\u0144skim. Mieli j\u0105 om\u00f3wi\u0107 na zebraniu episkopatu. Skoncentrowa\u0142 si\u0119 w nim na \u201ehipotetycznych\u201d(!) przypadkach ujawnionych i procedowanych przez s\u0105dy ameryka\u0144skie. Na pocz\u0105tku by\u0142y to pojedyncze sprawy. Makabryczne, bo w wi\u0119kszo\u015bci dotyczy\u0142y sprawc\u00f3w preferencyjnych, kt\u00f3rzy, jak to ju\u017c obecnie wiemy, krzywdz\u0105 zwykle bardzo wiele dzieci czy m\u0142odych ludzi, w zale\u017cno\u015bci od swej zaburzonej preferencji seksualnej. Kiedy te dramatyczne zdarzenia dzia\u0142y si\u0119 w Stanach, Doyle i wsp\u00f3\u0142autorzy raportu w spos\u00f3b bardzo rzeczowy, ale bez opisu skutk\u00f3w dla ofiar tych przest\u0119pstw przedstawili biskupom ameryka\u0144skim sytuacj\u0119. Ostrzegali ich i sformu\u0142owali wnioski, cho\u0107 dotycz\u0105ce g\u0142\u00f3wnie sprawc\u00f3w i\u2026 koszt\u00f3w procesowych i odszkodowawczych, jakie ponios\u0105 diecezje. Doyle nie zosta\u0142 dopuszczony na sal\u0119 obrad biskup\u00f3w ameryka\u0144skich a przekazany im tekst zosta\u0142 utajniony.<\/p>\n\n\n\n Rozumiem, \u017ce polski czytelnik mo\u017ce nie zna\u0107 wi\u0119kszo\u015bci tych fakt\u00f3w, ale maj\u0105 one sw\u00f3j kontekst, wielokrotnie analizowany w literaturze fachowej, kt\u00f3ra powsta\u0142a na ten temat. Je\u015bli autor konfrontuje czytelnika z emocjami swoimi i swoich rozm\u00f3wc\u00f3w, bez nakre\u015blenia wystarczaj\u0105cego kontekstu, to jest to stanowczo za ma\u0142o, by wyj\u015b\u0107 do tezy, dramatycznego pytania: co papie\u017c wiedzia\u0142, a czego nie wiedzia\u0142? To nas nie przybli\u017ca do odpowiedzi a co najwy\u017cej prowadzi do podejrzliwo\u015bci wobec wiedzy Jana Paw\u0142a II.<\/p>\n\n\n\n Trzeba te\u017c pami\u0119ta\u0107, \u017ce ujawnienia w sferze publicznej w Stanach Zjednoczonych to pocz\u0105tek lat 80. XX wieku a wiedza na temat konsekwencji tych przest\u0119pstw w \u017cyciu os\u00f3b skrzywdzonych dla ich psychiki, by\u0142a dopiero w pocz\u0105tkowej fazie. Z raportu Doyle\u2019a Jan Pawe\u0142 II nie m\u00f3g\u0142 si\u0119 tego dowiedzie\u0107!<\/p>\n\n\n\n Zaledwie nieca\u0142e 10 lat wcze\u015bniej ukaza\u0142o si\u0119 powa\u017cne studium, kt\u00f3re dr Henry Kempe og\u0142osi\u0142 podczas Kongresu Pediatr\u00f3w Ameryka\u0144skich w 1977 r. Po raz pierwszy dotyczy\u0142o ono skutk\u00f3w wykorzystywania seksualnego. Wcze\u015bniej, w 1967 r. dr Kempe og\u0142osi\u0142 raport na temat przemocy wobec dzieci w rodzinie ameryka\u0144skiej. To by\u0142y pocz\u0105tki bada\u0144 naukowych na temat tych zjawisk spo\u0142ecznych.<\/p>\n\n\n\n \u2013 Chce Ojciec powiedzie\u0107, \u017ce to by\u0142a zupe\u0142nie inna epoka ni\u017c dzi\u015b?<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u2013 Wiedza na temat krzywdzenia i jego skutk\u00f3w by\u0142a dopiero u samych pocz\u0105tk\u00f3w. Warto by by\u0142o, \u017ceby autor \u201cBielma\u201d ten kontekst przypomnia\u0142. Nie po to, by roztrz\u0105sa\u0107 czy i co Wojty\u0142a m\u00f3g\u0142 wiedzie\u0107. Istotniejsze jest, jakie w latach 80. m\u00f3g\u0142 wyci\u0105gn\u0105\u0107 wnioski dla Ko\u015bcio\u0142a i jakie znale\u017a\u0107 \u015brodki zaradcze. Pami\u0119tajmy, \u017ce w\u00f3wczas by\u0142y znane tylko pojedyncze przypadki ksi\u0119\u017cy krzywdz\u0105cych dzieci, natomiast absolutnie nie by\u0142a znana skala tego krzywdzenia. Sam Doyle w jednym z wywiad\u00f3w dla polskich autor\u00f3w i opublikowanym po polsku, \u017cachn\u0105\u0142 si\u0119, gdy dziennikarze pytali go o skal\u0119, jaka wtedy by\u0142a: \u201cO skali to nikt jeszcze nic nie wiedzia\u0142\u201d. Nie tylko w Ko\u015bciele, ale i w spo\u0142ecze\u0144stwie. Skutki wykorzystania seksualnego zacz\u0119\u0142y by\u0107 badane w latach 70. XX wieku. Raport Doyle\u2019a i wsp\u00f3\u0142autor\u00f3w z 1985 r. pisze o nich na 2 stronach! Skal\u0119 na zam\u00f3wienie episkopatu USA przebada\u0142 dopiero John Jay College of Criminal Justice i opublikowa\u0142 wyniki bada\u0144 19 lat p\u00f3\u017aniej: w 2004 roku 3 tomy, i po jednym w 2006 i 2011.<\/p>\n\n\n\n W opracowaniu Doyle\u2019a i wsp\u00f3\u0142autor\u00f3w znajdziemy pierwsze refleksje o ksi\u0119\u017cach-sprawcach wykorzystywania seksualnego ma\u0142oletnich poczynione na bazie relacji medialnych. Autorzy ostrzegali przed tym, jak dzia\u0142ali sprawcy z zaburzeniem preferencji w postaci pedofilii (preferencyjni) i jak nale\u017ca\u0142o przygotowa\u0107 si\u0119 na dalszy rozw\u00f3j ujawnie\u0144. Ju\u017c w\u00f3wczas uwa\u017cali, \u017ce mo\u017ce to nast\u0105pi\u0107 a ich skala b\u0119dzie wielka i proponowali powo\u0142anie struktury o interdyscyplinarnym charakterze, kt\u00f3ra by monitorowa\u0142a rozw\u00f3j sytuacji na bie\u017c\u0105co.<\/p>\n\n\n\n \u015arodki, jakie rekomendowali biskupom to nie by\u0142a prewencja w dzisiejszym rozumieniu. Radzili biskupom, \u017ceby budowali polityk\u0119 ubezpieczeniow\u0105 chroni\u0105c\u0105 diecezje przed odszkodowaniami, \u017ceby przygotowali diagnostyk\u0119 kandydat\u00f3w do kap\u0142a\u0144stwa, by osoby z zaburzeniami preferencji seksualnych nie by\u0142y wy\u015bwi\u0119cane na ksi\u0119\u017cy. To by\u0142 horyzont, w kt\u00f3rym si\u0119 poruszali.<\/p>\n\n\n\n Kiedy w 2002 r. skala tych przest\u0119pstw okaza\u0142a si\u0119 bardzo wielka odkryto, \u017ce g\u0142\u00f3wnym czynnikiem ryzyka i indywidualn\u0105 przyczyn\u0105 tych czyn\u00f3w jest niedojrza\u0142o\u015b\u0107 psychoseksualna sprawcy a nie zaburzenie preferencji seksualnej, jak mo\u017cna by\u0142o jeszcze my\u015ble\u0107 na pocz\u0105tku lat 80.<\/p>\n\n\n\n Fakty by\u0142y powalaj\u0105ce, to nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, ale dramatyczne pytanie: \u201cco Jan Pawe\u0142 II wiedzia\u0142?\u201d odniesione do fakt\u00f3w z pocz\u0105tku lat 80., bez tego kontekstu problemu \u015bwiata i Ko\u015bcio\u0142a z asymilowaniem wiedzy, kt\u00f3ra dopiero si\u0119 rozwija\u0142a \u2013 to za ma\u0142o.<\/p>\n\n\n\n \u2013 Wracaj\u0105c do ksi\u0105\u017cki, m\u00f3wi Ojciec, \u017ce czytelnik jest konfrontowany z emocjami, faktami\u2026 A czego zabrak\u0142o?<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u2013 Emocje autora te\u017c s\u0105 faktem i wiele komunikuj\u0105, ale polski czytelnik, bez dania mu kontekstu wiedzy, mo\u017ce s\u0142usznie czu\u0107 si\u0119 zmanipulowany przez emocje samego autora i przez to, \u017ce stoi wobec przedstawionych fakt\u00f3w niejako opuszczony. Autor zostawia swoich czytelnik\u00f3w bez klucza. Bez pr\u00f3by zrozumienia tej epoki. Nie wchodzi w kontekst, co wtedy wiedziano o zjawisku wykorzystywania seksualnego.<\/p>\n\n\n\n Papie\u017c nie mia\u0142 wiedzy \u201cwlanej\u201d, ale dzia\u0142a\u0142 w oparciu o wiedz\u0119, jaka by\u0142a wtedy dost\u0119pna. A jeszcze do czasu publikacji ameryka\u0144skiego podr\u0119cznika diagnostycznego DSM w 1985 r. uwa\u017cano \u017ce pedofilia jest zaburzeniem, kt\u00f3re mo\u017cna wyleczy\u0107. Leczenie oferowali psychiatrzy i psychoterapeuci, kt\u00f3rzy potem po\u015bwiadczali biskupom, i\u017c kto\u015b zosta\u0142 wyleczony i ju\u017c nie zagra\u017ca. Bazuj\u0105c na tym, biskupi przywracali tych ksi\u0119\u017cy do duszpasterstwa. Niestety by\u0142o to oparte na du\u017cej nieznajomo\u015bci sposobu dzia\u0142ania sprawc\u00f3w. Dopiero dalsze badania naukowe przynios\u0142y zrozumienie, \u017ce tego zaburzenia preferencji seksualnych wyleczy\u0107 si\u0119 nie da. Autor powinien uwzgl\u0119dni\u0107 to w swojej relacji.<\/p>\n\n\n\n Gdyby te\u017c troszk\u0119 zorientowa\u0142 si\u0119, jak dokonuje si\u0119 instytucjonalizacja problemu spo\u0142ecznego, to zrozumia\u0142by, \u017ce trudne problemy spo\u0142eczne maj\u0105 swoje etapy: od fazy zaprzeczania, poprzez bezradno\u015b\u0107 a\u017c po faz\u0119 dzia\u0142ania.<\/p>\n\n\n\n W zale\u017cno\u015bci od ci\u0119\u017cko\u015bci problemu, fazy bywaj\u0105 wyd\u0142u\u017cone. Nieraz mog\u0105 trwa\u0107 nawet ca\u0142ymi latami, dop\u00f3ki nie zaistnieje masa krytyczna, kt\u00f3ra skonfrontuje si\u0119 z tym problemem i znajdzie wiedz\u0119, \u017ceby wyj\u015b\u0107 z zaprzecze\u0144 i energi\u0119, \u017ceby przekroczy\u0107 ograniczenia zwi\u0105zane z bezradno\u015bci\u0105 wobec problemu.<\/p>\n\n\n\n Mo\u017ce wtedy autor \u201cBielma\u201d zobaczy\u0142by, jak szybko Jan Pawe\u0142 II rozwija\u0142 si\u0119, je\u015bli chodzi o reakcj\u0119 i zrozumienie problemu. Zobaczy\u0142by, \u017ce na przestrzeni kilkunastu lat bardzo wiele si\u0119 nauczy\u0142, gdy\u017c decyzje, jakie potem podj\u0105\u0142 okazuj\u0105 si\u0119 po dzi\u015b dzie\u0144 decyzjami kluczowymi dla oczyszczania Ko\u015bcio\u0142a.<\/p>\n\n\n\n Gdyby wtedy, w latach 80. biskupi ameryka\u0144scy zasymilowali impuls p\u0142yn\u0105cy z raportu Doyle\u2019a i wsp\u00f3\u0142autor\u00f3w, to prawdopodobnie proces uznania problemu wykorzystania seksualnego jako problemu ca\u0142ej spo\u0142eczno\u015bci ko\u015bcielnej nie tylko w USA, by\u0142by prawdopodobnie o wiele szybszy.<\/p>\n\n\n\n \u2013 Niestety nie by\u0142. Gdy czytamy, chocia\u017cby w \u201cBielmie\u201d, jak funkcjonowa\u0142y struktury diecezji Buffalo, jak chocia\u017cby prowadzono dokumentacj\u0119 sprawc\u00f3w to trudno si\u0119 nie oburza\u0107.<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u2013 Ta ksi\u0105\u017cka czytelnikowi polskiemu by\u0107 mo\u017ce m\u00f3wi wiele jak funkcjonowa\u0142y diecezje ameryka\u0144skie i tamtejsi biskupi. Je\u015bli chodzi o Buffalo to widzimy, jak\u0105 rol\u0119 odgrywa\u0142 tam PR i pr\u00f3ba odbudowywania w spo\u0142ecze\u0144stwie wizerunku Ko\u015bcio\u0142a, kt\u00f3ry \u201cpolerowano\u201d nie przy pomocy \u015brodk\u00f3w ewangelicznych takich jak stani\u0119cie w prawdzie i nawr\u00f3cenie, tylko ukrywano prawd\u0119 i \u201czamiatano pod dywan\u201d. Diecezja Buffalo publicznie ujawnia\u0142a nazwiska sprawc\u00f3w i dramatycznie odcina\u0142a si\u0119 od nich, a potem okazywa\u0142o si\u0119, \u017ce to by\u0142y operacje PR-owskie tuszuj\u0105ce skal\u0119 problemu. \u0141atwo na tym przyk\u0142adzie wyobrazi\u0107 sobie jak mog\u0142o wygl\u0105da\u0107 nie \u201ebielmo\u201d na oczach Jana Paw\u0142a II, lecz \u201emydlenie oczu\u201d papie\u017ca i opinii publicznej przez cz\u0119\u015b\u0107 biskup\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n \u2013 Na kt\u00f3re wydawano grube pieni\u0105dze!<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u2013 Przyznaj\u0119, \u017ce ta wiedza mo\u017ce by\u0107 dla wielu os\u00f3b, r\u00f3wnie\u017c w Polsce, wiedz\u0105 now\u0105. Doda\u0142bym jeszcze wi\u0119cej, bo ju\u017c wiadomo, w jaki spos\u00f3b przez ponad 20 lat \u2013 od pocz\u0105tku lat 80. do 2002 roku i do tej wielkiej fali ujawnie\u0144, jaka nast\u0105pi\u0142a po publikacji w The Boston Globe reporta\u017cy z cyklu Spotlight, \u017ce ten ca\u0142y czas by\u0142 czasem straconym. Wype\u0142niano go g\u0142\u00f3wnie dzia\u0142aniami PR-owskimi i ukrywaniem prawdy. Jan Pawe\u0142 II bardzo jasno to zdiagnozowa\u0142 w przem\u00f3wieniu do kardyna\u0142\u00f3w ameryka\u0144skich w kwietniu 2002 r. m\u00f3wi\u0105c, \u017ce \u201cwielu czuje si\u0119 zranionych tym, dowiaduj\u0105c si\u0119 jak dzia\u0142ali prze\u0142o\u017ceni ko\u015bcielni\u201d.<\/p>\n\n\n\n Wa\u017cne jest uznanie fakt\u00f3w, \u017ce duchowni pope\u0142niali takie czyny, ale istotne jest te\u017c to, jak dzia\u0142ali ich prze\u0142o\u017ceni w Ko\u015bciele. Tak\u017ce dla nas jest to lekcja, kt\u00f3r\u0105 powinni\u015bmy przyswoi\u0107 sobie.<\/p>\n\n\n\n Jan Pawe\u0142 II pr\u00f3bowa\u0142 nakierowa\u0107 biskup\u00f3w ameryka\u0144skich \u017ceby szli w tym kierunku dla dobra Ko\u015bcio\u0142a. Jednak po ich wizycie \u201ead limina\u201d w Rzymie w 1993 r. napisa\u0142 list, gdzie jasno cho\u0107 w formie troch\u0119 dyplomatycznej, stwierdzi\u0142 \u2013 co parafrazuj\u0119: \u201cwasz problem jest w tym, \u017ce nie stosujecie prawa i rozmywacie rozr\u00f3\u017cnienie, kt\u00f3re jest konieczne do \u017cycia ka\u017cdej spo\u0142eczno\u015bci a tym bardziej \u017cycia Ko\u015bcio\u0142a, rozmywacie poj\u0119cie dobra i z\u0142a\u201d. Z\u0142e czyny s\u0105 neutralizowane przez PR, a nikt nie ponosi odpowiedzialno\u015bci za nie.<\/p>\n\n\n\n My\u015bl\u0119, \u017ce Jan Pawe\u0142 II uczy\u0142 si\u0119 i to do\u015b\u0107 szybko. Pewnie szybciej ni\u017c wielu urz\u0119dnik\u00f3w kurialnych, kt\u00f3rzy mieli do czynienia z tymi informacjami, jakie nap\u0142ywa\u0142y do sekretariatu stanu Stolicy Apostolskiej.<\/p>\n\n\n\n \u2013 Na jakiej podstawie Ojciec uwa\u017ca, \u017ce Jan Pawe\u0142 II szybciej si\u0119 uczy\u0142 ni\u017c inni jak reagowa\u0107?<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u2013 Sp\u00f3jrzmy na dynamik\u0119 tego, co si\u0119 dzia\u0142o po roku 1994. W 1994 r. Jan Pawe\u0142 II wyda\u0142 indult czyli zmieni\u0142 prawo powszechne \u2013 dla Ko\u015bcio\u0142a ameryka\u0144skiego i wyd\u0142u\u017cy\u0142 do 18 roku \u017cycia wiek prawnej ochrony os\u00f3b, je\u015bli chodzi o wykorzystanie seksualne. Wyd\u0142u\u017cy\u0142 okres przedawniania si\u0119 tych spraw do 10 lat po uko\u0144czeniu 18 lat przez osob\u0119 pokrzywdzon\u0105. By\u0142a to znacz\u0105ca zmiana w stosunku do tego, co obowi\u0105zywa\u0142o w prawie kanonicznym a w li\u015bcie przypomnia\u0142 biskupom ameryka\u0144skim, \u017ce maj\u0105 to prawo stosowa\u0107.<\/p>\n\n\n\n Przypomnia\u0142 im to w spos\u00f3b bardzo wyra\u017any. Widzi, to ka\u017cdy, kto bez uprzedze\u0144 czyta dokumenty watyka\u0144skie. Watykan u\u017cywa takich s\u0142\u00f3w, \u017ceby nie zniech\u0119ci\u0107 adresata listu do tego, \u017ceby si\u0119 spraw\u0105 zaj\u0105\u0142, \u017ceby nie czu\u0142 si\u0119 zaatakowany, ale \u017ceby dostrzeg\u0142 problem.<\/p>\n\n\n\n Dwa lata p\u00f3\u017aniej w 1996 r. mamy ju\u017c podobny indult dla Irlandii. Analiza, jak\u0105 Jan Pawe\u0142 II da\u0142 biskupom ameryka\u0144skim m\u00f3wi\u0105c: \u201cnie stosujecie prawa\u201d to faktycznie by\u0142o pierwsze stwierdzenie, kt\u00f3re potem Benedykt XVI wypowiedzia\u0142 ju\u017c \u201cotwartym tekstem\u201d gdy napisa\u0142 list do Ko\u015bcio\u0142a w Irlandii w 2010 r. U\u017cy\u0142 w nim, co ciekawe, sformu\u0142owania \u201cnie stosowano prawa\u201d. Nie powiedzia\u0142 Irlandczykom \u201cwy nie stosowali\u015bcie prawa\u201d, ale zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119, \u017ce powszechnie nie stosowano prawa. Nazwa\u0142 te\u017c skutki: niestosowanie prawa utrwala bagatelizacj\u0119 z\u0142a.<\/p>\n\n\n\n I potem mamy rok 2001, kiedy Jan Pawe\u0142 II rezerwuje wszystkie te przypadki na ca\u0142ym \u015bwiecie do jurysdykcji, Stolicy Apostolskiej wbrew decentralistycznej linii, kt\u00f3ra by\u0142a ju\u017c utrwalona po Soborze Watyka\u0144skim II i znalaz\u0142a wyraz w Kodeksie Prawa Kanonicznego z 1983 r. To jest bardzo szybki okres.<\/p>\n\n\n\n W 2001 r. ukaza\u0142 si\u0119 list apostolski motu proprio \u201cSacramentorum sanctitatis tutela\u201d. Mnie jeszcze wtedy w Rzymie nie by\u0142o, ale jak przyjecha\u0142em w 2003 r. i zacz\u0105\u0142em pracowa\u0107 w kurii generalnej jezuit\u00f3w to sprawa ameryka\u0144skich ujawnie\u0144 wci\u0105\u017c by\u0142a g\u0142o\u015bna. R\u00f3wnocze\u015bnie wida\u0107 by\u0142o, \u017ce to \u201emotu proprio\u201d wraz z normami \u201cDe gravioribus delictis\u201d nie uj\u0119\u0142o wszystkich aspekt\u00f3w problemu wykorzystania seksualnego ma\u0142oletnich. Od razu pojawi\u0142y si\u0119 pytania np. \u201cjak podchodzi\u0107 do spraw przest\u0119pstw duchownych zakonnik\u00f3w?\u201d kt\u00f3re, w tym prawie nie zosta\u0142y wyra\u017anie uj\u0119te. To samo obserwujemy dzisiaj. Franciszek wyda\u0142 motu proprio \u201cVos estis lux mundi\u201d, ale ju\u017c wkr\u00f3tce po tym sam widzia\u0142, \u017ce b\u0119dzie ono wymaga\u0142o nowelizacji.<\/p>\n\n\n\n A to oznacza, \u017ce Jan Pawe\u0142 II wyczuwa\u0142, i\u017c jest potrzebne dzia\u0142anie szybsze i od razu, nawet je\u015bli nie mia\u0142 wiedzy, bo nikt jej wtedy nie mia\u0142, \u017ce to jest problem \u015bwiatowy a nie tylko ameryka\u0144ski i irlandzki, czy szerzej anglosaski. \u201eMotu proprio\u201d musia\u0142o by\u0107 przygotowywane stosunkowo szybko, jeszcze bez szerokiego porozumienia mi\u0119dzy watyka\u0144skimi dykasteriami np. \u017cycia konsekrowanego, z kongregacj\u0105 nauki wiary, sekretariatem stanu czy innymi jeszcze dykasteriami jak np. ds. biskup\u00f3w i ds. duchowie\u0144stwa. To nast\u0105pi\u0142o p\u00f3\u017aniej dlatego pomi\u0119dzy og\u0142oszeniem motu proprio \u201cSacramentorum sanctitatis tutela\u201d a wydaniem norm \u201cDe gravioribus delictis\u201d, kt\u00f3re s\u0105 jego cz\u0119\u015bci\u0105, up\u0142yn\u0119\u0142o jeszcze kilka miesi\u0119cy.<\/p>\n\n\n\n Zaraz po motu proprio ruszy\u0142y w Watykanie przygotowania do pierwszego mi\u0119dzynarodowego kongresu nt. \u201ewykorzystywania seksualnego dzieci i m\u0142odzie\u017cy przez ksi\u0119\u017cy i zakonnik\u00f3w\u201d. Kongres zorganizowany pod egid\u0105 Papieskiej Akademii Pro Vita odby\u0142 si\u0119 w kwietniu 2003 r. W przygotowaniu i przeprowadzeniu kongresu uczestniczyli fachowcy na najwy\u017cszym poziomie, w tym 8 niekatolickich profesor\u00f3w. Ju\u017c patronat Papieskiej Akademii Pro Vita ukazuje, \u017ce to najwy\u017cszej rangi wydarzenie naukowe realizowa\u0142o zamys\u0142 Jana Paw\u0142a II, by skierowa\u0107 uwag\u0119 nie tylko papieskiej kurii na konieczno\u015b\u0107 oparcia ko\u015bcielnej odpowiedzi na wykorzystywanie seksualne ma\u0142oletnich na solidnej podstawie bada\u0144 naukowych. Rok po kongresie ukaza\u0142a si\u0119 ksi\u0105\u017cka z referatami wydana przez Watyka\u0144sk\u0105 Ksi\u0119garni\u0119 Wydawnicz\u0105: \u201eSexual abuse in the Catholic Church. Scientific and legal perspectives\u201d, wydana przez R. Karl Hanson, Friedemann Pf\u00e4fflin, Manfred L\u00fctz, Libreria Editrice Vaticana, 2004.<\/p>\n\n\n\n Dynamika dzia\u0142a\u0144 Jana Paw\u0142a II jest wi\u0119c taka: od reakcji w sprawie USA do Irlandii mamy 2 lata, od Irlandii do wydania motu proprio \u201cSacramentorum sanctitatis tutela\u201d wraz z normami mija zaledwie 5 lat. Mimo pogarszaj\u0105cego si\u0119 stanu zdrowia, papie\u017c do ko\u0144ca wskazuje Ko\u015bcio\u0142owi nie drog\u0119 paniki moralnej, lecz drog\u0119 odwa\u017cnego mierzenia si\u0119 z problemem.<\/p>\n\n\n\n \u2013 To jest szybko?<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u2013 Jak na watyka\u0144skie rozpoznanie problemu i dzia\u0142anie to jest bardzo szybko. Jan Pawe\u0142 II podejmowa\u0142 te decyzje b\u0119d\u0105c ju\u017c cz\u0142owiekiem schorowanym i wymagaj\u0105cym opieki. Pami\u0119tamy jego kondycj\u0119, jak przyjecha\u0142 do Polski w 2002 r. To w tym czasie, ju\u017c po pr\u00f3bach wp\u0142yni\u0119cia na lokalne Ko\u015bcio\u0142y w latach 90. by wesz\u0142y na drog\u0119 stosowania instrument\u00f3w prawnych, zapada\u0142y najwa\u017cniejsze decyzje, kt\u00f3re ukierunkowa\u0142y Ko\u015bci\u00f3\u0142.<\/p>\n\n\n\n Co wi\u0119c wiedzia\u0142? Musia\u0142 wiedzie\u0107 bardzo wiele, bo nie podejmowa\u0142by tak \u015bmia\u0142ych krok\u00f3w, ale mia\u0142 t\u0119 wiedz\u0119 ju\u017c bardziej przemy\u015blan\u0105 ni\u017c w latach 80. i na pocz\u0105tku 90. mocniej opart\u0105 na ustaleniach nauki oraz t\u0119, kt\u00f3ra mog\u0142a pochodzi\u0107 z r\u00f3\u017cnych raport\u00f3w nuncjatur czy z wizyt \u201ead limina\u201d i spotka\u0144 z biskupami. Po prostu papie\u017c szybko si\u0119 uczy\u0142.<\/p>\n\n\n\n \u2013 W takim razie, jak m\u00f3g\u0142 w jego pobli\u017cu rozwin\u0105\u0107 skrzyd\u0142a kto\u015b taki, jak Maciel Degollado?<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u2013 Je\u015bli chodzi o oszusta, bigamist\u0119 i wielokrotnego przest\u0119pc\u0119 seksualnego Marciala Maciela Degollado, dzia\u0142aj\u0105cego w cieniu bazyliki \u015bw. Piotra, mamy niejako dwa podej\u015bcia do wiedzy na jego temat w otoczeniu Jana Paw\u0142a II, kt\u00f3re zosta\u0142y uwidocznione w anegdocie opowiedzianej przez papie\u017ca Franciszka w 2019 r. w samolocie z Abu Zabi do Rzymu. Jan Pawe\u0142 II poleci\u0142 zwo\u0142a\u0107 narad\u0119, aby uzgodniono wsp\u00f3lne stanowisko mi\u0119dzy dwoma pogl\u0105dami, i wtedy podczas narady, \u201cwygra\u0142a druga strona\u201d, jak mia\u0142 powiedzie\u0107 Ratzinger do kogo\u015b w swojej kongregacji, gdy poleci\u0142 przenie\u015b\u0107 akta sprawy do archiwum.<\/p>\n\n\n\n P\u00f3\u017aniej Franciszek w wywiadzie dla meksyka\u0144skiej telewizji wyja\u015bni\u0142, \u017ce by\u0142o to spotkanie zwierzchnik\u00f3w kurii, r\u00f3\u017cnych dykasterii, by rozpatrzy\u0107 przypadek Maciela. Jestem przekonany, \u017ce \u015bciera\u0142y si\u0119 wtedy pogl\u0105dy zdecydowanie gloryfikuj\u0105ce Degollado z tym, co na jego temat wiedzia\u0142a Kongregacja Nauki Wiary czyli kard. Ratzinger. Te r\u00f3\u017cnice pogl\u0105d\u00f3w musia\u0142y by\u0107 wielkie.<\/p>\n\n\n\n Maciel by\u0142 obywatelem Meksyku, kraju kt\u00f3rego pa\u0144stwowo\u015b\u0107 mia\u0142a zdecydowanie antykatolickie rysy. Jeszcze w drugiej po\u0142owie lat 20. XX wieku rozstrzeliwano katolickich ksi\u0119\u017cy. W czasie I pielgrzymki Jana Paw\u0142a II do tego kraju rz\u0105dzi\u0142a nim ta sama partia odpowiedzialna za krwawe prze\u015bladowania katolik\u00f3w. Pami\u0119tam, \u017ce przed pielgrzymk\u0105 papiesk\u0105 do Meksyku zastanawiano si\u0119 w mediach, czy meksyka\u0144ska policja ukarze papie\u017ca mandatem, bo taki rodzaj kary grozi\u0142 za chodzenie w sutannie.<\/p>\n\n\n\n A to w\u0142a\u015bnie tam rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 droga sukcesu Legionist\u00f3w Chrystusa, kt\u00f3rzy z Meksyku rozprzestrzeniali si\u0119 na inne kraje. Na wielu robi\u0142o to wielkie wra\u017cenie i na pewno nie usz\u0142o te\u017c uwadze w\u0142adz, kt\u00f3re mog\u0142y chcie\u0107 skompromitowa\u0107 Maciela.<\/p>\n\n\n\n To by\u0142a taka moja nie\u015bmia\u0142a, prywatna teoria. My\u015bla\u0142em wtedy po polsku \u2013 podobnie jak m\u00f3g\u0142 my\u015ble\u0107 Wojty\u0142a, \u017ce mo\u017cliwe jest, i\u017c to s\u0142u\u017cby specjalne preparuj\u0105 te historie i oskar\u017cenia pod adresem za\u0142o\u017cyciela legionist\u00f3w. P\u00f3\u017aniej okaza\u0142o si\u0119, \u017ce to nie by\u0142y \u017cadne manipulacje s\u0142u\u017cb specjalnych, ale przy tak radykalnych r\u00f3\u017cnicach pogl\u0105d\u00f3w, jakie by\u0142y cho\u0107by pomi\u0119dzy kardyna\u0142ami Ratzingerem a prefektem kongregacji ds. \u017cycia konsekrowanego, kard. Martinezem Somalo, czy ostro\u017cnym zawsze Sekretariatem Stanu, mo\u017cna przypuszcza\u0107, \u017ce wszystkie hipotezy brano pod uwag\u0119. By\u0107 mo\u017ce Watykan m\u00f3g\u0142 mie\u0107 informacje z r\u00f3\u017cnych \u017ar\u00f3de\u0142, bo zdarza\u0142o si\u0119 przecie\u017c, \u017ce Watykanem r\u00f3\u017cne rz\u0105dy pr\u00f3bowa\u0142y manipulowa\u0107.<\/p>\n\n\n\n To teraz sobie wyobra\u017amy, \u017ce w 1998 r. przyje\u017cd\u017ca do Watykanu delegacja, kt\u00f3ra sk\u0142ada zeznania. Kongregacja Nauki Wiary ma uprawnienia, \u017ceby rozpocz\u0105\u0107 dochodzenie i je rozpoczyna. W 1999 r. kiedy ju\u017c wygl\u0105da\u0142o na to, \u017ce dochodzenie zmierza do ko\u0144ca i Macielowi zostan\u0105 postawione zarzuty, wtedy odbywa si\u0119 to wspomniane przez papie\u017ca Franciszka spotkanie kilku zainteresowanych dykasterii kurii rzymskiej, aby uzgodni\u0107 stanowisko. Wtedy przewa\u017cy\u0142y g\u0142osy tych, o kt\u00f3rych kard. Ratzinger powiedzia\u0142: \u201cwygra\u0142a druga strona\u201d. Jan Pawe\u0142 II nie rozstrzygn\u0105\u0142 sporu.<\/p>\n\n\n\n Jak mocno musia\u0142y by\u0107 podzielone opinie na temat Maciela niech nam pomo\u017ce u\u015bwiadomi\u0107 fakt, \u017ce podczas zwyczajowej Mszy \u015bw. w 30 dni po jego \u015bmierci na pocz\u0105tku 2008 r. \u2013 a wi\u0119c ju\u017c po wyroku papie\u017ca Benedykta XVI \u2013 kardyna\u0142, kt\u00f3ry j\u0105 sprawowa\u0142 nazwa\u0142 go w homilii \u201cnowym Moj\u017ceszem\u201d.<\/p>\n\n\n\n Ale zauwa\u017cmy, \u017ce jeszcze za \u017cycia Jana Paw\u0142a II, na kr\u00f3tko przed jego \u015bmierci\u0105, pod koniec 2004 roku, wznowiono to dochodzenie. Oczywi\u015bcie, nie mog\u0142oby si\u0119 to sta\u0107 bez zgody papie\u017ca, gdy\u017c by\u0142a to sprawa bardzo wa\u017cna, r\u00f3wnie\u017c dla Wojty\u0142y. Kard. Ratzinger wznowi\u0142 dochodzenie gdy\u017c to, kt\u00f3re by\u0142o ju\u017c na uko\u0144czeniu w 1999 r. nie zosta\u0142o zamkni\u0119te orzeczeniem, i\u017c \u201cnic si\u0119 nie sta\u0142o\u201d. Ono zosta\u0142o zawieszone.<\/p>\n\n\n\n Gdy pojawi\u0142y si\u0119 nowe fakty kard. Ratzinger wysy\u0142a do USA i Meksyku promotora sprawiedliwo\u015bci Kongregacji Nauki Wiary ks. Charlesa Sciclun\u0119, aby ten na miejscu przebada\u0142 spraw\u0119 Maciela. W czasie trwania tej wizyty Jan Pawe\u0142 II umiera, ale kard. Ratzinger zezwala wsp\u00f3\u0142pracownikowi na kontynuowanie dochodzenia. Scicluna ma wr\u00f3ci\u0107 do Rzymu z wynikami. Dynamika, tych wydarze\u0144 pokazuje, \u017ce papie\u017c dzia\u0142a\u0142 mo\u017ce powoli, ale jednak. Nie mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce by\u0142o mu to oboj\u0119tne.<\/p>\n\n\n\n \u2013 A jak by\u0142o ze spraw\u0105 kard. Gro\u00ebra?<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u2013 Dynamika by\u0142a podobna. Arcybiskup Wiednia Hans Hermann Gro\u00ebr w 1995 r. zosta\u0142 oskar\u017cony przez austriacki wysokonak\u0142adowy tygodnik \u201cProfil\u201d, \u017ce molestowa\u0142 seminarzyst\u00f3w, zanim zosta\u0142 metropolit\u0105 Wiednia. Cho\u0107 w 1994 r. osi\u0105gn\u0105\u0142 wiek emerytalny (75 lat dla biskup\u00f3w), wci\u0105\u017c sprawowa\u0142 urz\u0105d, gdy\u017c papie\u017c przed\u0142u\u017cy\u0142 mu mandat. Jednak gdy w \u201cProfilu\u201d ukaza\u0142y si\u0119 artyku\u0142y na temat domniemanych przest\u0119pstw kard. Gro\u00ebra, papie\u017c dwa \u2013 trzy miesi\u0105ce p\u00f3\u017aniej \u2013 a jak na Watykan to by\u0142o bardzo szybko \u2013 mianuje koadiutora z prawem nast\u0119pstwa, by Gro\u00ebr m\u00f3g\u0142 si\u0119 poda\u0107 do dymisji. Arcybiskup Wiednia nie korzysta z tej mo\u017cliwo\u015bci, zamyka si\u0119 milczeniu.<\/p>\n\n\n\n Swoje dochodzenie przeprowadzaj\u0105 te\u017c biskupi austriaccy i dochodz\u0105 do wniosku, \u017ce oskar\u017cenia maj\u0105 podstaw\u0119 w faktach, s\u0105 prawdziwe. Wtedy papie\u017c jeszcze raz naciska na Gro\u00ebra, by ten poda\u0142 si\u0119 do dymisji. Gro\u00ebr odchodzi, ale przez to jak zabiera g\u0142os, jak si\u0119 broni i neguje stawiane mu zarzuty sytuacja wewn\u0119trzna Ko\u015bcio\u0142a w Austrii pozostawa\u0142a napi\u0119ta.<\/p>\n\n\n\n Papie\u017c prawdopodobnie s\u0142ucha\u0142 Gro\u00ebra, ale nie wiemy, czy uwierzy\u0142 jego zaprzeczeniom. W ka\u017cdym razie nakaza\u0142 mu opu\u015bci\u0107 Austri\u0119 i zamkn\u0105\u0107 si\u0119 w jakim\u015b klasztorze, by tam medytowa\u0142 nad w\u0142asnym \u017cyciem, a\u017c do \u015bmierci.<\/p>\n\n\n\n Jak na watyka\u0144skie warunki by\u0142y to dzia\u0142ania w miar\u0119 szybkie, zw\u0142aszcza wyznaczenie koadiutora. Jestem przekonany, \u017ce jak sprawa wybuch\u0142a, Watykan nie mia\u0142 przygotowanej wcze\u015bniej propozycji kandydatury na metropoli\u0119 w Wiedniu. Wiedziano tylko, \u017ce nast\u0119pca musi by\u0107 og\u0142oszony szybko i musi mie\u0107 autorytet. Inaczej jeszcze wi\u0119ksza by\u0142aby utrata autorytetu Ko\u015bcio\u0142a w Austrii.<\/p>\n\n\n\n Stosunkowo szybko Watykan zareagowa\u0142 te\u017c na skandal w austriackiej diecezji Sankt P\u00f6lten w 2004 r. gdzie bp Kurt Krenn zosta\u0142 zast\u0105piony nowym biskupem, kt\u00f3ry mia\u0142 zreformowa\u0107 seminarium, z kt\u00f3rego wysz\u0142o wielkie zgorszenie, po tym jak okaza\u0142o si\u0119 ono \u015brodowiskiem homoseksualnym. Bp Krenn nie umia\u0142 tego za\u0142atwi\u0107, ani si\u0119 z tym problemem zmierzy\u0107, cho\u0107 sam go w pewnym sensie spowodowa\u0142 przyjmuj\u0105c do swojego seminarium kandydat\u00f3w, kt\u00f3rzy nie zostali przyj\u0119ci do seminari\u00f3w w innych diecezjach Austrii lub innych kraj\u00f3w niemieckoj\u0119zycznych. Przyj\u0105\u0142 nawet jednego Polaka, kt\u00f3ry w tym kryzysie zosta\u0142 aresztowany i skazany za posiadanie film\u00f3w z wykorzystywaniem seksualnym dzieci.<\/p>\n\n\n\n \u2013 Jan Pawe\u0142 II ufa\u0142 procedurom ko\u015bcielnym i ludziom osobom wyznaczonym do ich przeprowadzenia, ale przed rokiem, kiedy ukaza\u0142 si\u0119 raport dotycz\u0105cy kard. McCarricka, Ojciec zwraca\u0142 uwag\u0119 jak bardzo pos\u0142uga papieska by\u0142a i jest nara\u017cona na manipulacje ze strony nieuczciwych, w tym tak\u017ce wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w po\u015bwiadczaj\u0105cych nieprawd\u0119. A dzi\u015b jak to Ojciec skomentuje?<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u2013 Z dzisiejszej perspektywy trzeba powiedzie\u0107, \u017ce po raporcie dotycz\u0105cym McCarricka wida\u0107, i\u017c Jan Pawe\u0142 II by\u0142 manipulowany. Oczywi\u015bcie papie\u017c m\u00f3g\u0142 si\u0119 zastanowi\u0107 i pewnie si\u0119 zastanowi\u0142, sk\u0105d McCarrick wiedzia\u0142, \u017ce jest kandydatem do obj\u0119cia arcybiskupstwa w Waszyngtonie. Tego ju\u017c pewnie si\u0119 nie dowiemy. McCarrick wiedz\u0105c o tym, \u017ce s\u0105 oskar\u017cenia przeciwko niemu, da\u0142 s\u0142owo papie\u017cowi, i\u017c s\u0105 nieprawdziwe.<\/p>\n\n\n\n Jan Pawe\u0142 II swojej decyzji o nominacji McCarricka nie opar\u0142 si\u0119 jednak tylko na samym jego s\u0142owie, gdy\u017c zleci\u0142 zbadanie sprawy. Najpierw nakaza\u0142 \u201cusun\u0105\u0107\u201d jego nazwisko z listy kandydat\u00f3w, dlatego \u017ce opinia arcybiskupa Nowego Jorku, mimo i\u017c zawiera\u0142a tylko podejrzenia, ostrzega\u0142a papie\u017ca, \u017ce gdyby si\u0119 mia\u0142o okaza\u0107, \u017ce podejrzenia znajd\u0105 potwierdzenie w faktach, to ta nominacja wywo\u0142a wielki skandal.<\/p>\n\n\n\n W dochodzeniu, jakie papie\u017c poleci\u0142 przeprowadzi\u0107 nuncjaturze w Waszyngtonie, uznano \u017ce McCarrick niczemu nie jest winien. Bazowa\u0142o ono na twierdzeniach czterech biskup\u00f3w, kt\u00f3rzy go znali, wskazanych przez nuncjusza. Odpowiedzi biskup\u00f3w by\u0142y dla McCarrica pozytywne a to otwiera\u0142o mu drog\u0119 do nominacji. Papie\u017c nie otrzyma\u0142 dowod\u00f3w prawdziwo\u015bci podejrze\u0144, wi\u0119c przywr\u00f3ci\u0142 jego nazwisko na li\u015bcie kandydat\u00f3w do obj\u0119cia archidiecezji waszyngto\u0144skiej.<\/p>\n\n\n\n Nie podoba mi si\u0119 \u2013 i to nie jest tylko kwestia ksi\u0105\u017cki Marcina Gutowskiego \u2013 robienie z papie\u017ca Jana Paw\u0142a II cz\u0142owieka naiwnego, kt\u00f3ry nie zna\u0142 si\u0119 na ludziach. Owszem, mia\u0142 ufno\u015b\u0107, a nawet wielkie zaufanie do ludzi i mo\u017cemy sobie wyobrazi\u0107, \u017ce r\u00f3\u017cne koterie z jego otoczenia pr\u00f3bowa\u0142y wp\u0142ywa\u0107 pochwa\u0142ami albo intrygami w takim czy innym kierunku, je\u015bli chodzi np. o nominacje personalne.<\/p>\n\n\n\n Nie mam fakt\u00f3w, ale to jest mo\u017cliwe, \u017ce ludzie wok\u00f3\u0142 mogli wykorzystywa\u0107 nie tylko instytucjonaln\u0105 drog\u0119, ale r\u00f3wnie\u017c jego ludzkie spojrzenie na cz\u0142owieka. Ufa\u0142 tym, kt\u00f3rzy go informowali. Wierzy\u0142, \u017ce m\u00f3wi\u0105 prawd\u0119, a nie k\u0142ami\u0105. Nale\u017ca\u0142 do takiego pokolenia, jak jeden z moich wsp\u00f3\u0142braci zakonnych, kt\u00f3ry m.in. by\u0142 prowincja\u0142em, gdy w Berlinie dzia\u0142ali sprawcy wykorzystuj\u0105cy uczni\u00f3w jezuickiego kolegium. Gdy wybuch\u0142 skandal, po tym jak ofiary ujawni\u0142y te przest\u0119pstwa i w Niemczech rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 wielka fala ujawnie\u0144, powiedzia\u0142: \u201cprzecie\u017c nigdy nie m\u00f3g\u0142bym sobie wyobrazi\u0107, \u017ce kto\u015b, \u017ce wsp\u00f3\u0142brat mo\u017ce by\u0107 zdolny do takich czyn\u00f3w\u201d. To nie by\u0142o w jego horyzoncie.<\/p>\n\n\n\n Jan Pawe\u0142 II te\u017c dostrzega\u0142 dobr\u0105 stron\u0119 cz\u0142owieka, ale my\u015bl\u0119, \u017ce przez lata nauczy\u0142 si\u0119, i\u017c m\u00f3g\u0142 by\u0107 oszukiwany, albo przynajmniej m\u00f3g\u0142 nie otrzymywa\u0107 wszystkich informacji i by\u0107 wprowadzany w b\u0142\u0105d. S\u0105dz\u0119, \u017ce by\u0142 zdolny do takiej refleksji. Opieram to na paru drobnych faktach zwi\u0105zanych z moim bezpo\u015brednim kontaktem z papie\u017cem. Nie cz\u0119stym, bo nie mog\u0119 go przyr\u00f3wna\u0107 do kontakt\u00f3w prof. Karola Tarnowskiego czy Anny Karo\u0144-Ostrowskiej z Janem Paw\u0142em.<\/p>\n\n\n\n Podczas tych kilku spotka\u0144 nie zrobi\u0142 na mnie wra\u017cenia naiwniaka, tylko cz\u0142owieka, kt\u00f3ry bardzo uwa\u017cnie s\u0142ucha\u0142. I s\u0142ucha\u0142 \u017cyczliwie. Nie by\u0142 bezkrytyczny, umia\u0142 zadawa\u0107 pytania. Umia\u0142 te\u017c poprosi\u0107: \u201cprosz\u0119 mi to, co mi powiedzieli\u015bcie przys\u0142a\u0107 na pi\u015bmie tak, \u017cebym to dosta\u0142\u201d. Nie chodzi\u0142o o \u017cadne doniesienia tylko o refleksje, kt\u00f3re wyra\u017ca\u0142y wa\u017cne dla papie\u017ca pogl\u0105dy, a r\u00f3\u017cni\u0142y si\u0119 od innych g\u0142os\u00f3w. Umia\u0142 doceni\u0107, \u017ce mog\u0142y by\u0107 inne nawet od jego dotychczasowych przekona\u0144 czy wyobra\u017ce\u0144.<\/p>\n\n\n\n \u2013 M\u00f3wi si\u0119 jednak, \u017ce Jan Pawe\u0142 II nie s\u0142ucha\u0142 i nie rozumia\u0142 ofiar<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u2013 Prawd\u0105 jest, \u017ce Jan Pawe\u0142 II nie spotyka\u0142 si\u0119 z nimi systematycznie, tak jak to czyni\u0142 Benedykt XVI albo w jeszcze wi\u0119kszym stopniu papie\u017c Franciszek, kt\u00f3ry spotyka si\u0119 cz\u0119sto i bardzo dyskretnie. O Janie Pawle II nie mo\u017cna jednak powiedzie\u0107, \u017ce nie s\u0142ucha\u0142.<\/p>\n\n\n\n Je\u015bli w \u201cBielmie\u201d opisana zosta\u0142a historia Wesa \u2013 Wies\u0142awa Walawendera, by\u0142ego, polskiego kleryka w Stanach Zjednoczonych, a autor zada\u0142 sobie trud, \u017ceby odzyska\u0107 nagranie kr\u00f3tkiego momentu, w kt\u00f3rym Wes spotyka papie\u017ca podczas publicznej audiencji i z tego wnioskuje, \u017ce Jan Pawe\u0142 II nie rozumia\u0142 czy nie spotyka\u0142 ofiar wykorzystania seksualnego to jest to zwyczajna nadinterpretacja.<\/p>\n\n\n\n Radzi\u0142bym przeczyta\u0107 \u015bwiadectwo Daniela Pitteta w ksi\u0105\u017cce pt. \u201cOjcze przebaczam ci\u201d, kt\u00f3ra po polsku ukaza\u0142a si\u0119 w 2018 r. z podtytu\u0142em \u201cG\u0142os ofiary w dyskusji o pedofilii w Ko\u015bciele\u201d.<\/p>\n\n\n\n Pittet, kt\u00f3ry w czasie pielgrzymki papieskiej w 1984 r. do Szwajcarii by\u0142 kierowc\u0105, spotka\u0142 Jana Paw\u0142a II w nietypowych okoliczno\u015bciach. Na kartach swej ksi\u0105\u017cki opisuje to tak: \u201cNa jakich\u015b schodach klasztoru w Einsiedeln staj\u0119 twarz\u0105 w twarz z papie\u017cem. Jestem mocno zaskoczony. Patrzy mi w oczy i pyta: \u201cDanielu, czy cierpia\u0142e\u015b?\u201d Potwierdzam. Mam szcz\u0119\u015bcie bo zachowa\u0142em wiar\u0119. U\u015bmiecha si\u0119 do mnie i odpowiada, \u017ce po opuszczeniu klasztoru rzadko zachowuje si\u0119 wiar\u0119. Patrzy na mnie uwa\u017cnie, bierze mnie za rami\u0119 i m\u00f3wi \u201cChroni ci\u0119 Pan, bo masz wiar\u0119\u201d.<\/p>\n\n\n\n \u201cTo, \u017ce stan\u0105\u0142em przed Janem Paw\u0142em II ocali\u0142o mnie \u2013 pisze dalej Pittet \u2013 poczu\u0142em, \u017ce obdarzy\u0142 mnie szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0105, rozpozna\u0142 we mnie osob\u0119 zranion\u0105. Modlitwa z papie\u017cem dostarczy\u0142a mi energii \u017cyciowej. Jego uznanie da\u0142o mi now\u0105 si\u0142\u0119\u201d.<\/p>\n\n\n\n To pokazuje, \u017ce Jan Pawe\u0142 II by\u0142 nie tylko wra\u017cliwy, ale te\u017c rozumia\u0142 osoby skrzywdzone. \u015awiadectwo Pitteta w spos\u00f3b zdecydowanie jasny dowodzi otwarto\u015bci papie\u017ca i jego nadzwyczajnej pami\u0119ci.<\/p>\n\n\n\n \u2013 Przywo\u0142ana ju\u017c Anna Karo\u0144-Ostrowska w \u201cBielmie\u201d opowiada autorowi, \u017ce Jan Pawe\u0142 II \u201ctrudne sytuacje przenosi\u0142 w wymiar duchowy\u201d. W ksi\u0105\u017cce brzmi to troch\u0119 jak zarzut, \u017ce to niewystarczaj\u0105ca reakcja.<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u2013 Nie uwa\u017ca\u0142bym tego za zarzut. Prawdopodobnie Jan Pawe\u0142 II zauwa\u017ca\u0142 r\u00f3wnie\u017c wok\u00f3\u0142 siebie walk\u0119 dobra i z\u0142a, \u015bcieranie si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 stanowisk, kt\u00f3re s\u0105 albo jednostronne albo ideologiczne albo wr\u0119cz szkodliwe dla jedno\u015bci Ko\u015bcio\u0142a. Takie rzeczy r\u00f3wnie\u017c duchowo prze\u017cywa\u0142 i wcale mnie to nie dziwi.<\/p>\n\n\n\n Powiedzia\u0142bym, \u201emutatis mutandis\u201d czy i my podobnie nie robimy, gdy stykamy si\u0119 z aspektami rzeczywisto\u015bci, kt\u00f3re nas bol\u0105 i na kt\u00f3re nie mamy odpowiedzi? Czy z g\u0142\u0119bi duszy nie wo\u0142amy jak \u015bw. Piotr: \u201cPanie ratuj!\u201d?<\/p>\n\n\n\n Wymiar duchowy nie stoi w sprzeczno\u015bci ani z racjonalnym zarz\u0105dzaniem, ani z refleksj\u0105 nad problemami. Zale\u017cy od ostro\u015bci widzenia przeciwie\u0144stw, nagromadzenia si\u0119 czynnik\u00f3w szkodliwych czy negatywnych.<\/p>\n\n\n\n Gdy niedawno opracowywali\u015bmy kwerendy statystyczne i widzieli\u015bmy jaka jawi si\u0119 w Polsce skala wykorzystania seksualnego nikt z nas nie prze\u017cywa\u0142 tego, ot tak lekko: mamy tutaj wyniki! Ka\u017cdy, kto si\u0119 zapoznawa\u0142 w spos\u00f3b powa\u017cny z tymi danymi, mia\u0142 wiele pyta\u0144 i w duchu wo\u0142a\u0142 do Boga w poczuciu bezsi\u0142y wobec czynnik\u00f3w hamuj\u0105cych oczyszczanie si\u0119 Ko\u015bcio\u0142a.<\/p>\n\n\n\n Moim zdaniem, przy g\u0142\u0119bi wiary Jana Paw\u0142a II i przy jego wra\u017cliwo\u015bci na warto\u015bci i na pi\u0119kno, ka\u017cda brzydota i ka\u017cde z\u0142o musia\u0142o stanowi\u0107 dla niego du\u017ce wyzwanie \u2013 dla jego modlitwy, dla jego pytania: co ja mog\u0119 zrobi\u0107? Jestem przekonany, \u017ce tak dzia\u0142a\u0142.<\/p>\n\n\n\n \u2013 I nie oznacza\u0142o to ignorowania?<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u2013 Nie oznacza\u0142o. My\u015bl\u0119, \u017ce Anna Karo\u0144-Ostrowska prawdopodobnie znacznie lepiej ni\u017c ja rozumie, bo zna Ojca \u015awi\u0119tego w bardzo osobisty spos\u00f3b. Jej wypowiedzi nie uwa\u017ca\u0142bym za krytyk\u0119, ale co\u015b co by wymaga\u0142o pog\u0142\u0119bienia.<\/p>\n\n\n\n Nasuwa mi si\u0119 te\u017c pytanie do autora \u2018Bielma\u201d, czy sam zastanowi\u0142 si\u0119 nad tym, jak on ze swoj\u0105 wra\u017cliwo\u015bci\u0105, kt\u00f3ra te\u017c jest wielka, gdy\u017c zmobilizowa\u0142a go do poszukiwania odpowiedzi na trudne pytania, jak on sobie z tym radzi wewn\u0119trznie, \u017ceby kontynuowa\u0107 i szuka\u0107 prawdy. My\u015bl\u0119, \u017ce on te\u017c jest na tej drodze. Na razie czytelnikowi swojej ksi\u0105\u017cki czy widzom reporta\u017cy przekaza\u0142 emocje i znaki zapytania. W\u0105tpliwo\u015bci, jakie cz\u0142owiek wra\u017cliwy ma i kt\u00f3re powinien uwzgl\u0119dnia\u0107 w swoich, r\u00f3wnie\u017c duchowych, poszukiwaniach. Natomiast w samej ksi\u0105\u017cce nie odnajduj\u0119 \u015blad\u00f3w takiej drogi. Mo\u017ce to jest jeszcze przed nim.<\/p>\n\n\n\n \u2013 A jak ocenia Ojciec dyskusj\u0119, jaka toczy si\u0119 w Polsce wok\u00f3\u0142 ksi\u0105\u017cki Gutowskiego, a w\u0142a\u015bciwie wok\u00f3\u0142 \u201cwiny Jana Paw\u0142a II za ukrywanie pedofilii w Ko\u015bciele\u201d?<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u2013 Przykro mi, ale nie widz\u0119 \u017cadnej dyskusji. Dyskusja by\u0142aby mo\u017cliwa, gdyby by\u0142a ch\u0119\u0107 rozumienia osoby Jana Paw\u0142a z jego uwarunkowaniami i b\u0142\u0119dami, ale te\u017c z jego dokonaniami i wielko\u015bci\u0105. Gdyby taka ch\u0119\u0107 by\u0142a to r\u00f3\u017cne instytuty nosz\u0105ce imi\u0119 Jana Paw\u0142a II powo\u0142ane po to, by studiowa\u0107 i rozumie\u0107 jego pontyfikat nie da\u0142yby si\u0119 zaskoczy\u0107 cho\u0107by redaktorowi Gutowskiemu jego filmami czy jego ksi\u0105\u017ck\u0105. Mo\u017ce wtedy Gutowski nie musia\u0142by lata\u0107 za ocean, by powiela\u0107 tamtejsze uproszczenia na temat papie\u017ca z Polski, bo znalaz\u0142by tutaj opracowania nt. historii kryzysu w Ko\u015bciele w kontek\u015bcie przemian kulturowych i obyczajowych w spo\u0142ecze\u0144stwach. Znalaz\u0142by tutaj analizy raport\u00f3w, jakie powsta\u0142y w USA i na Wyspach Brytyjskich, na kontynencie europejskim i w Australii. Znalaz\u0142by tutaj partner\u00f3w, kt\u00f3rzy \u015bledz\u0105 ca\u0142y proces przepracowywania instytucjonalnego tuszowania wykorzystywania seksualnego i tolerowania przemocy o charakterze seksualnym w r\u00f3\u017cnych sektorach \u017cycia spo\u0142ecznego w Niemczech.<\/p>\n\n\n\n Gdyby by\u0142a ch\u0119\u0107 rozumienia jak dzia\u0142a\u0142 Karol Wojty\u0142a jako metropolita krakowski, to historycy Ko\u015bcio\u0142a nie byliby tak sp\u00f3\u017anieni w opracowaniu materia\u0142\u00f3w, jakie niedawno ujawnili dwaj przytomni dziennikarze na temat dw\u00f3ch ksi\u0119\u017cy, kt\u00f3rzy na terenie archidiecezji krakowskiej dopu\u015bcili si\u0119 przest\u0119pstw seksualnych na szkod\u0119 dzieci, kiedy metropolit\u0105 krakowskim by\u0142 Karol Wojty\u0142a. Historycy mog\u0105 to jeszcze nadrobi\u0107 i opublikowa\u0107 w obcych j\u0119zykach na podstawie dokument\u00f3w archidiecezji krakowskiej prawd\u0119, jak kard. Wojty\u0142a zarz\u0105dza\u0142 przypadkami wykorzystywania, bo ju\u017c poza Polsk\u0105 pojawi\u0142y si\u0119 zapowiedzi publikacji, kt\u00f3re cho\u0107 jeszcze nie napisane, ju\u017c twierdz\u0105, \u017ce Karol Wojty\u0142a jako metropolita tuszowa\u0142 pedofili\u0119.<\/p>\n\n\n\n \u2013 Niezale\u017cnie od kraju \u2013 czy to dotyczy USA, Francji czy Polski wci\u0105\u017c wracaj\u0105 pytania o b\u0142\u0119dy i zaniechania prze\u0142o\u017conych ko\u015bcielnych. Dlaczego w wielu wypadkach wci\u0105\u017c bardziej szokuje reakcja, a w\u0142a\u015bciwie brak reakcji biskup\u00f3w ni\u017c sam przest\u0119pczy czyn pope\u0142niony przez ksi\u0119dza?<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u2013 Brak reakcji lub reakcja w postaci chowania g\u0142owy w piasek nie tylko szokuje. Ona krzywdzi ju\u017c raz do\u015bwiadczonych krzywd\u0105 przez sprawc\u0119. Ona krzywdzi te\u017c Lud Bo\u017cy. Karol Wojty\u0142a jako metropolita mia\u0142 wystarczaj\u0105co pokory, by napisa\u0107 w li\u015bcie z zarz\u0105dzeniem ogranicze\u0144 zapobiegawczych w pos\u0142udze do ksi\u0119dza ju\u017c po odbyciu kary wi\u0119zienia, \u017ce \u201cka\u017cde przest\u0119pstwo winno by\u0107 ukarane\u201d. My\u015bl\u0119, \u017ce istnieje wiele przyczyn braku reakcji. Za jedn\u0105 z wa\u017cniejszych przyczyn uwa\u017cam brak s\u0142uchania os\u00f3b skrzywdzonych oraz wsp\u00f3lnot, w kt\u00f3rych zosta\u0142o pope\u0142nione przest\u0119pstwo. Zranieni nie s\u0105 naszymi przeciwnikami! Tak jak ka\u017cde przest\u0119pstwo domaga si\u0119 kary, tak ka\u017cda osoba skrzywdzona potrzebuje sprawiedliwo\u015bci, bez kt\u00f3rej raczej nie wyleczy swoich ran. Za s\u0142uchaniem stoi pokora, kt\u00f3ra otwiera uszy. Za brakiem s\u0142uchania zranionych kryje si\u0119 pycha i ignorancja.<\/p>\n\n\n\n